Wystawa była pierwszą w Polsce tak szeroką i reprezentatywną ekspozycją sztuki ukraińskiej: od końca XVII wieku do współczesności. Wspólna, polsko-ukraińska analiza kulturowych i historycznych narracji określanych jako „ukraińskie mity” zachęcała z jednej strony do refleksji nad bliskością Ukrainy i Polski w perspektywie porozumienia, a z drugiej do tak potrzebnego podkreślenia podmiotowości kultury i sztuki kraju naszych wschodnich sąsiadów.

Wystawę przygotowaliśmy we współpracy z Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy w Kijowie (NAMU). Jej dopełnienie stanowił obszerny album – swoisty przewodnik po ukraińskiej historii sztuki.

Ekspozycja objęła dzieła sztuki ukraińskiej i polskiej; prawosławnej, unickiej i katolickiej; dawnej, dwudziestowiecznej i współczesnej. Jej narracja pozwoliła zobaczyć obok siebie dzieła najwybitniejszych twórców sztuki ukraińskiej oraz prace polskich mistrzów, których tematem jest Ukraina i ukraińskość. Ich wybór skłaniał do refleksji nad mitami kulturowymi dotyczącymi Ukrainy, ich żywotnością i obecnymi wcieleniami, pozwalając jednocześnie prześledzić kanon ukraińskiej tożsamości oraz przyjrzeć się współczesnej Ukrainie, która od ponad 30 lat jako niepodległe państwo z poświęceniem walczy o swoje miejsce w Europie.

Wśród zaprezentowanych prac znalazły się m.in. utwory wieszcza Ukrainy Tarasa Szewczenki, obrazy klasyków polskiego malarstwa Józefa Brandta, Jana Stanisławskiego i Leona Wyczółkowskiego, czy też kompozycje pochodzącego z Ukrainy rosyjskiego realisty Ilii Riepina, który w swojej twórczości inspirował się m.in. dorobkiem Jana Matejki. Wśród dzieł tego artysty znalazły się „Ukraińska chata” i „Śmiejący się Kozak” – szkic do „Zaporożców piszących list do sułtana tureckiego”, obrazu z 1890 roku, który w Ukrainie zyskał status narodowej ikony.

Te dziewiętnastowieczne płótna zostały zestawione z pracami twórców początku XX wieku – Heorhija Narbuta, Wiktora Palmowa, Łwa Kramarenki – oraz artystów współczesnych, takich jak Ołeh Tistoł, Roman Minin, Anatolij Krywołap, Włada Rałko czy kolektyw „Open Group”, którzy w swojej twórczości prezentują szeroki wachlarz historycznych i społecznych tematów.

Na wystawie zaprezentowaliśmy dzieła z Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy w Kijowie, Rezerwatu Narodowego „Ławra Kijowsko-Peczerska”, Muzeum Teatru, Muzyki i Kina w Kijowie, Narodowego Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej i Muzeum Narodowego „Kijowska Galeria Sztuki”, jak również ze zbiorów polskich: Muzeów Narodowych w Krakowie, Warszawie i Wrocławiu, Galerii Arsenał w Białymstoku i Biblioteki Jagiellońskiej oraz polskich i ukraińskich kolekcji prywatnych. Ekspozycję uzupełniły materiały filmowe, fotografie, plakaty i rzeźby. Intrygującym akcentem były magnetyczne stroje projektanta mody Tomasza Armady, stylistycznie nawiązujące do ubiorów Kozaków i Sarmatów.

Realizacji wystawy towarzyszyło wydanie obszernego albumu, będącego swoistym przewodnikiem po ukraińskiej historii sztuki. Wątki obecne na ekspozycji rozwijaliśmy również w podkaście „Do Ukrainy w 20 minut”, w którym o rozmaitych zjawiskach w ukraińskiej kulturze opowiadali wykładowcy Zakładu Ukrainistyki UJ.

Organizacja wystawy „Ukraina. Wzajemne spojrzenia” wpisała się w aktywność MCK związaną z rozwijaniem dialogu polsko-ukraińskiego w ramach programowej działalności badawczo-popularyzatorskiej dotyczącej Europy Środkowej.

Pierwsze dyskusje na temat wzajemnych wyobrażeń Polaków i Ukraińców pojawiły się w MCK już na konferencji „Narody i stereotypy” w 1993 roku. Także na wystawach w Galerii poruszano dotyczące ich kwestie zarówno historyczne, jak i współczesne. Ekspozycje „Kresy na nowo odkryte. Wspólne dziedzictwo Polski i Ukrainy” (2005) czy „Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm” (2017) uświadamiały znaczenie działań na rzecz ocalenia i kultywowania wspólnego dziedzictwa, a wystawa „Mit Galicji” (2014) konfrontowała mityczne wyobrażenia z faktami historycznymi. Ekspozycja „Majdan w obiektywie Jakuba Szymczuka” (2016) zwizualizowała przełomową dla współczesnej historii Ukrainy opowieść o kijowskim Majdanie, a podczas wystawy „Ukraina. Czekając na bohatera. Kostyrko, Rawski” (2016) podkreślaliśmy współdziałanie sztuki z bieżącymi wydarzeniami politycznymi.

Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 roku dodała tej tematyce jeszcze większego znaczenia. Wystawa reporterskich zdjęć Justyny Mielnikiewicz „W Ukrainie” (2022) pokazała od ludzkiej strony dramat społeczeństwa dotkniętego wojną, a prace autorów z całego świata zaprezentowane w ramach projektu „Plakat przeciw wojnie” (2023) zobrazowały globalny sprzeciw wobec rosyjskiej agresji. W 2024 roku podczas wystawy „Odesa. Długi wiek XX w sztuce” przybliżyliśmy z kolei złożoną i wielokulturową tożsamość głównego portu morskiego Ukrainy, którego mieszkańcy od początku inwazji bohatersko bronią się przed napaścią.