Na wystawie pokazaliśmy wybrane rzeźby, a także szkice, modele, i fotografie realizacji Ivana Meštrovicia – chorwackiego rzeźbiarza i architekta, jednego z najwybitniejszych artystów środkowoeuropejskich minionego stulecia, którego talent zmienił przestrzeń publiczną wielu miast w Europie i za oceanem. Ekspozycja w MCK była pierwszą w Polsce prezentacją prac Meštrovicia i zarazem pierwszą takiej skali i rangi wystawą sztuki chorwackiej w naszym kraju.

W paszporcie każdego Chorwata widnieje reprodukcja Historii Chorwatów dłuta Meštrovicia (1883–1962). Nie sposób mówić o sztuce i historii tego kraju w XX wieku bez odniesienia do jego prac. Od wczesnej młodości, gdy pobierał nauki w Wiedniu, aż do ostatnich lat spędzonych w South Bend w USA, artysta kształtował swoją karierę międzynarodową, zachowując świadomość swojego pochodzenia.

W biografii Ivana Meštrovicia sztuka splata się z polityką i odzwierciedla wiele dramatycznych wyzwań, jakim stawić musieli czoła artyści środkowoeuropejscy w XX wieku. Uczył się u Friedricha Ohmanna w Wiedniu, był członkiem wiedeńskiej Secesji. Już wtedy sędziwy Rodin uznał w nim swojego genialnego kontynuatora. Działał aktywnie społecznie i politycznie w przełomowych dla Europy momentach – I wojnie światowej i towarzyszącemu jej rozpadowi Monarchii Austro-Węgierskiej (był członkiem Komitetu Jugosłowiańskiego), II wojnie (więziony przez faszystów w Zagrzebiu), był świadkiem instalacji reżimu komunistycznego. W 1946 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie został profesorem rzeźby na Uniwersytecie Syracuse, a następnie Notre Dame. Już wiele lat po jego śmierci, w latach 90. podczas wojny w byłej Jugosławii jego dzieła w Dalmatyńskim Zagórzu były niszczone.

Meštrović był pierwszym żyjącym artystą, któremu zorganizowano wystawę retrospektywną w Metropolitan Museum w Nowym Jorku. Został zapamiętany przede wszystkim jako twórca wielkich kreacji rzeźbiarskich – ikonicznych w kulturze chorwackiej – oraz kreacji rzeźbiarsko-architektonicznych (Avala k. Belgradu, Split, Lovćen, Otavice, Catat) i rzeźbiarsko-urbanistycznych (Split, Zagrzeb, Chicago, Bukareszt, Warszawa [niezrealizowana]).

W sztuce Meštrovicia skupia się cała wielowymiarowość chorwackiej kultury. Głębokie zakorzenienie w cywilizacji zachodniej odbija się w idiomach śródziemnomorskich, środkowoeuropejskich oraz zachodnioeuropejskich projektach modernizacyjnych. Są one jednak wzbogacone o elementy kultury lokalnej, które czerpią z tradycji synkretyzmu modelu bałkańskiego, w którym koegzystują obok siebie patriarchalna i heroiczna kultura ludowa oraz współobecność innych konfesji i religii – prawosławia i islamu. Dzieło tego artysty jest w jakimś sensie metaforą losu Chorwatów, którzy znaleźli się na rozdrożu najważniejszych prądów cywilizacyjnych Europy: chrześcijaństwa i islamu, prawosławia i katolicyzmu, kultury elitarnej i ludowej, Śródziemnomorza i Europy Środkowej.

Wystawę w MCK zorganizowaliśmy we współpracy z Muzeji Ivana Meštrovicia: Galerija Meštrović w Splicie i Atelijer Meštrović w Zagrzebiu.

Dziejom Chorwacji oraz jej miejscu w obrębie kultury europejskiej poświęciliśmy jeden z numerów kwartalnika „Herito”. W 2020 opublikowaliśmy również nakładem naszego wydawnictwa tom „Chorwacja. Dzieje, kultura, idee” autorstwa prof. dr hab. Macieja Czerwińskiego. W tym samym roku w galerii MCK pokazaliśmy też prace światowej sławy chorwackiego plakacisty Borisa Bućana.