Archiwa: Artykuły, filmy, podcasty

„– Tu oto – objaśnia uprzejmy przewodnik – hodujemy dżumę, tu znowu hodowla błonicy, a tu cholera. Może wejdziemy do dżumy?

Położone w pasie Półwyspu Bałkańskiego, niespokojne, doświadczone przez przeszłość, wyglądające z nadzieją w przyszłość – Skopje, stolica Macedonii Północnej, miasto trwale złączone sztuką ze światem. Wyrwane ze snu, latem 1963 roku przywitało trzęsienie ziemi o sile niemal 6,1 stopnia w skali Richtera. Pod gruzami znalazło się 75 procent miasta, a zegar na dawnym budynku Poczty Głównej i dworca od tamtej pory zawsze będzie wskazywał godzinę 5.17, nieustannie przypominając o dawnym kataklizmie.

Do wybuchu pierwszej wojny światowej Brno było odległym „przedmieściem” Wiednia oraz zagłębiem produkcji tekstylnej Austro-Węgier. Powstanie niepodległej Czechosłowacji na zawsze zmieniło ten stan rzeczy. Stolica Austrii znalazła się na terytorium innego państwa, a młoda federacja postanowiła przekształcić miasto w nowoczesny ośrodek przemysłu zbrojeniowego. Już w 1919 roku do Brna przyłączono podmiejskie wsie, obszar miasta zwiększył się trzykrotnie, a liczba ludności przekroczyła 200 000. Szybka industrializacja i urbanizacja była impulsem dla zmian w wyglądzie miasta.

Pierwszą trudnością̨, jaką sprawia Rumunia, jest określenie jej miejsca na mapie Europy. Do której strefy przynależy? Do Europy Wschodniej, Bałkanów, Europy Środkowej?

Po wielkiej stromej drabinie pną się stopień po stopniu odziani w długie szaty brodaci mnisi. Ponad ich głowami w otwartych niebiosach widać anielskie chóry, zaś u dołu czatują rogate diabły, ściągające z drabiny do piekielnej otchłani tych, którzy zawahali się i stracili równowagę na drodze do nieba.

Jednym z fenomenów Europy Środkowej jest kultura pogranicza. Położenie na granicy dwóch lub kilku państw decydowało o trwaniu miast jako twierdz broniących przed napaścią wrogów lub umożliwiało szybki rozwój dzięki intensywnej wymianie handlowej. Miejscem, które w sposób szczególny pokazuje to zjawisko, jest niewielkie miasteczko Kőszeg znajdujące się tuż przy granicy Węgier i Austrii. W tym uroczym, malowniczo położonym miejscu możemy zobaczyć złożoność krajobrazu kulturowego regionu.

„Przeszliśmy naprzód oddziały przeznaczone dla mężczyzn. Chorzy o usposobieniu łagodnym korzystali z dużej swobody, czuwali nad nimi dyskretni dozorcy. Segregowano chorych w pewnej mierze według warstw społecznych, także według stopnia ich zamożności. Sale były czyste, przyzwoicie umeblowane, wśród snujących się mężczyzn uderzał brak towarzyskiej spójni. Wydawali się wzajem nieufni i podejrzliwi, każdy żył wyłącznie własnym, podnieconym życiem.

Często marzymy, aby wybrać się na wycieczkę, uciec na chwilę za miasto. Dlatego dziś proponujemy wizytę w miejscu szczególnym, od lat związanym ze zdrowiem i siłami witalnymi. Odwiedzimy miasto, w którym splatają się różne wątki środkowoeuropejskich historii.

Jest ich szesnastu. Stoją na baczność, na posterunku, zgrupowani na małym placyku przy przystani między dwiema strażnicami. Kiedy spowija ich ścieląca się nad Tamizą mgła, wyglądają z oddali jak żywi. To rzeźby Petera Burke’a – odlane w żeliwie 188-centymetrowe męskie figury – zatytułowane „Assembly”.

Nowe Domy to nazwa osiedla mieszkaniowego, założonego w 1931 roku na przedmieściu Stanisławowa – miasta pełniącego wówczas administracyjną funkcję stolicy krańcowego południowo-wschodniego województwa II RP, a obecnie zachodnioukraińskiego miasta, noszącego nazwę Iwano-Frankiwsk.