Miasto było nie tylko naturalną ramą dla codziennej egzystencji artystów, ale stało się też źródłem inspiracji. W ich pracach Koszyce realne spotykają się z tymi wyobrażonymi. Chętnie sięgano więc po fragmenty miejskiego krajobrazu, symbole industrializacji i cywilizacyjnego postępu, miejskiego stylu życia i kultury spędzania czasu wolnego, takich jak choćby motyw kawiarni. Pojawia się on u Gézy Schillera, który zanim przybył do Koszyc, związany był między innymi ze środowiskiem budapeszteńskim. Artysta, częsty bywalec kawiarni, w których z pasją oddawał się dyskusjom na temat twórczości Picassa – przez co zresztą zyskał przydomek Silanyi-Schiller Picasso – odtworzył atmosferę znanych sobie lokali w pracy zatytułowanej „W kawiarni” (1924). Zatłoczone wnętrze wypełniają przeróżne typy postaci – pojawia się umieszczona na pierwszym planie figura kelnera obsługującego grupę gości, zadumana nad filiżanką postać kobieca, znudzona dziewczyna opierająca się łokciami o kawiarniany kontuar. Przypomina ona nieco barmankę z ikonicznego obrazu Édouarda Maneta „Bar w Folies-Bergère”. Podobnie znajdująca się w prawej części płótna postać męska może stanowić dalekie echa prac Picassa czy Modiglianiego.

Publikacje

Publikacje

Koszycka moderna

W latach dwudziestych minionego wieku Koszyce stanowiły wibrujące centrum życia artystycznego. Wielokulturowy charakter miejsca sprzyjał atmosferze otwartości i tolerancji, która przyciągała licznych twórców. Koszyce stały się wówczas przestrzenią dialogu dla artystów reprezentujących zaskakująco różnorodne stylistyki i ulegających rozmaitym inspiracjom. Dwujęzyczny katalog wystawy „Koszycka moderna” przybliża tę niezwykłą mozaikę artystycznych osobowości dzięki wspaniałym obrazom takich artystów jak Sándor Bortnyik, Anton Jaszusch, Eugen Krón, František Foltýn, Géza Schiller, Koloman Sokol czyKonštantín Bauer, a także archiwalnym fotografiom, mapom, plakatom wystaw oraz tekstom specjalistów w dziedzinie sztuki i kultury Europy Środkowej.

Autor publikacji: Praca zbiorowa

zobacz publikację

Ten sam motyw, lecz uzyskany zgoła innymi środkami malarskimi można odnaleźć u pochodzącego z Koszyc Júliusa Jakoby’ego, nazywanego niekiedy „kronikarzem” tego miasta. W kompozycji „W barze” (1929) uwagę zwraca nieco wycinkowe, „migawkowe” kadrowanie – przejawia się ono choćby w „obciętej” sylwecie postaci kobiecej i bliskości pierwszego planu. Przedstawiona na obrazie para swobodnie rozparta na krzesłach i z papierosami w dłoniach w milczeniu oddaje się kawiarnianemu rytuałowi. Ten drobny detal przypomina też o tym, że dwudziestolecie międzywojenne przyczyniło się do popularyzacji – dziś już zgoła nie tak entuzjastycznie wspieranego – zwyczaju palenia papierosów, co w przypadku kobiet nabierało wręcz emancypacyjnego wymiaru i równocześnie było nieodłącznym atrybutem życia kawiarnianego.

Publikacje

Publikacje

Czechy. Instrukcja obsługi

Przewodnik Grušy to książka o czeskiej historii (zwłaszcza niedawnej) oraz o czeskich mitach i legendach. Ale także o ciemnych stronach przeszłości tego kraju, o czeskich kompleksach, „trupach w szafie” i zdarzeniach, o których dziś – mimo wolności słowa – mówi się tam raczej niechętnie. W dodatku to książka wspaniałego erudyty i człowieka obdarzonego ogromną wiedzą, napisana ze swadą, z typowo czeskim poczuciem humoru i autoironią, pełna zabawnych gier słów i poetyckich obrazów. A jednocześnie można jeździć po Czechach trzymając ją na kolanach, bo spełnia także niemal wszystkie wymogi typowego przewodnika.

Autor publikacji: Jiří Gruša

zobacz publikację

Awangardowe malarstwo twórców z Koszyc, powstałe w drugiej dekadzie XX wieku, prezentowaliśmy w MCK w dniach 16 września – 27 listopada 2016 – link do tekstu o wystawie „Koszycka moderna”.