Na wystawie zaprezentowaliśmy jedną z najważniejszych kolekcji sztuki graficznej, jakimi szczyci się Kraków: atlasy historii naturalnej ze zbiorów Biblioteki Naukowej PAU i PAN oraz Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. Ekspozycja tych doskonale zachowanych dzieł, wśród których znajdują się publikacje powszechnie uznawane za kamienie milowe europejskiej historii naturalnej, inspirowała do refleksji o tym, jak na długo przed powstaniem tematycznych kanałów telewizyjnych i rozpowszechnieniem się ilustrowanych czasopism świat przyrody został doskonale zobrazowany i udokumentowany – nie tylko z myślą o poznaniu, ale i rozkoszy oczu.

W ramach ekspozycji zaprezentowaliśmy ponad czterdzieści atlasów flory i fauny (zarówno otwarte woluminy, jak i luźne karty), niemal czterysta prac z wizerunkami ryb oraz ponad dziewięćdziesiąt oryginalnych wielkoformatowych plansz z przedstawieniami ptaków i roślin. W wyborze tym znalazły się najsłynniejsze i najwybitniejsze graficznie albumy ornitologiczne i botaniczne tworzone od XVI do XIX wieku – w epoce, której symbolem w przyrodoznawstwie stał się system klasyfikacji organizmów stworzony przez Karola Linneusza. Pokazane zostały w większości nigdy nieprezentowane wcześniej, zachwycające edytorsko grafiki i teki, w tym m.in. prace znanej przyrodniczki Marii Sibylli Merian, Georges’a Cuviera, Eleazara Albina, François Levaillanta czy słynne dzieło Ulissesa Aldrovandiego. 

Choć podstawowym przeznaczeniem atlasów historii naturalnej było zastosowanie naukowe, to ich kunszt rytowniczy i drukarski, niezwykła precyzja wykonania oraz estetyczna stylizacja przemawiają za tym, by uznać je za autonomiczne dzieła sztuki. Publikacje te ukształtowały wyrafinowany standard i niemal ponadczasowy styl ilustracji przyrodniczej, która pod pewnymi względami wciąż ujawnia przewagę nad fotografią. Osoby badające, malujące, rysujące, a wreszcie zajmujące się rytownictwem i nakładaniem koloru za ich pośrednictwem tworzyły wspólnie precyzyjną, zdecydowaną wypowiedź.

Pracowano na efektach wizualnych, które sprawiły, że rośliny i zwierzęta do dziś wydają się prawdziwsze i bardziej barwne niż ich naturalne pierwowzory. Hiperrealistyczne ręcznie kolorowane ryciny oraz najwyższej próby barwne miedzioryty o wyjątkowej maestrii wykonania przedstawiały nie tylko subtelne, drobiazgowo wyrysowane kwiaty czy swojskie gatunki zwierząt, ale również majestatyczne portrety egzotycznych ptaków, niezliczone kształty ryb i niepowtarzalne wzory motyli.

Narracja wystawy dotknęła także współczesnych kontekstów: ekologii, powrotu do uważnego zainteresowania przyrodą, zdrowego żywienia i diety czy też ogólnie – trendów slow-life. Tęsknota za naturą staje się dziś tym mocniejsza, im bardziej jawi nam się ona jako krucha i narażona na unicestwienie. Kiedyś pierwotna, trwała i dostępna na wyciągnięcie ręki, obecnie kojarzy się z zagrożonymi gatunkami, kurczącymi się zasobami i potrzebą ochrony tego, co jeszcze przetrwało. Wprowadzając odwołania do współczesności podkreśliliśmy, że dziedzictwo naturalne jest nieodnawialnym zasobem nas wszystkich w taki sam sposób, jak to kulturowe, którego znakomitym wyrazem były prezentowane na wystawie prace. Ekspozycja stanowiła jedenasty wspólny projekt MCK i Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, a zarazem pierwsze nasze przedsięwzięcie zrealizowane z Instytutem Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk. Wystawie towarzyszyło wydanie albumu oraz zestawu kolekcjonerskich plakatów.

Od lewej: Agata Wąsowska-Pawlik, Anna Olszewska, Łukasz Galusek; fot. Paweł Mazur

Kurator wystawy

Krzysztof Radoszek

Kurator

Kurator wystawy

Krzysztof Radoszek

Kurator

Twórca projektów książek, plakatów i wizerunku, specjalista komunikacji wizualnej, ilustrator i rysownik. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, specjalizuje się w artystycznym projektowaniu wydawnictw albumowych oraz kampaniach wizerunkowych dla instytucji kultury i wydarzeń w kraju i za granicą. Obok MCK współpracował m.in. z Europa Nostra, Miastem Kraków, Muzeum Narodowym w Krakowie, Zamkiem Królewskim na Wawelu i Komisją Europejską.

Print