Na wystawie zaprezentowaliśmy ponad dwieście pięćdziesiąt fotografii autorstwa Włodzimierza Puchalskiego: jednego z najsłynniejszych polskich przyrodników wszech czasów. Mistrzowskie portrety zwierząt, pochodzące m.in. z ogromnej kolekcji prac tego artysty w Muzeum Niepołomickim, a także uzupełniające wybór zdjęcia przedwojennego Lwowa pozwoliły odczytać na nowo dorobek człowieka, którego zasługi dla kształtowania wyobrażenia o obcowaniu z naturą w XX-wiecznej Polsce można porównać do roli, jaką dla Brytyjczyków pełni sir David Attenborough.

Tytułowe „domowroty” to polski odpowiednik naukowego terminu „homing”, oznaczającego zdolność zwierząt do odnajdowania drogi do domu. W ramach wystawy domowroty dotyczyły prowadzonych przez Włodzimierza Puchalskiego w 1937 roku badań migracji bocianów w okolicy jego rodzinnej miejscowości Mosty Wielkie (współczesna Ukraina, Obwód Lwowski). W kontekście symbolicznym odnosiły się także do wyjazdów i powrotów Ukraińców oraz ich zwierzęcych podopiecznych, którzy w okresie ekspozycji wystawy w MCK znajdowali się w pierwszych miesiącach pełnoskalowej inwazji Rosji na swój kraj.

Na wystawie zestawiliśmy w czterech działach bogaty dorobek artystyczny Włodzimierza Puchalskiego (1909–1979): fotografa, pioniera filmu przyrodniczego, reżysera, podróżnika, polarnika, niestrudzonego popularyzatora wiedzy o rodzimej faunie. Wybór jego portretów zwierząt – dzikich i domowych, uchwyconych w ich naturalnym środowisku, bez pozowania – bardzo intymnych, ale nieodbierających im podmiotowości, pozwolił przybliżyć publiczności znaczenie dzieła człowieka, któremu międzynarodowa prasa nadała kiedyś przydomek „Colosse”: olbrzym.

Technicznie doskonałe zdjęcia Puchalskiego mają ogromną wartość naukową i dydaktyczną, jednocześnie zyskując pełnoprawny wymiar artystyczny. Jego prace – dziesiątki albumów fotograficznych i książek, kilkadziesiąt filmów dokumentalnych, programy radiowe i telewizyjne – w dobie PRL-u kształtowały podstawy świadomości ekologicznej. Dziś, w czasie postępującego kryzysu bioróżnorodności i gwałtownego wymierania ogromnej ilości gatunków, inspirują do refleksji nad skutkami ingerencji człowieka w jego środowisko naturalne.

Wystawa „Domowroty. Włodzimierz Puchalski” była kolejnym projektem, w którym przyglądaliśmy się stosunkowi człowieka do świata natury. W 2020 roku zrealizowaliśmy wystawę „Rośliny i zwierzęta. Atlasy historii naturalnej w epoce Linneusza”, która opowiadała o fascynacji tym światem w dobie sprzed wynalezienia fotografii. Wątki przyrodnicze pobrzmiewały też w pracach surrealisty Maxa Ernsta pokazywanych w MCK podczas wystawy „Sny ornitologa” (2016). Zagadnienie dzikości i relacji kultura-natura podejmowały z kolei prace Michała Korty eksponowane na wystawie „To, co dzikie, nie ma słów” (2024). Krajobraz miejski Lwowa czasów młodości Puchalskiego prezentowaliśmy natomiast na wystawie „Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm” (2018).

Uzupełnieniem ekspozycji był album „Domowroty. Włodzimierz Puchalski” wydany w potrójnej, polsko-angielsko-ukraińskiej wersji językowej.

Od lewej: Monika Rydiger, Andrij Bojarov, fot. Paweł Mazur

Zespół kuratorski

Andrij Bojarov

Kurator

dr Monika Rydiger

Kuratorka Międzynarodowego Centrum Kultury

Zespół kuratorski

Andrij Bojarov

Kurator

Artysta wizualny i niezależny kurator. Na polu sztuki jego działalność najczęściej określa się jako sztukę mediów i fotografię konceptualną. Uczestnik indywidualnych i zbiorowych wystaw w Tallinnie, Lwowie, Kijowie, Warszawie, Poznaniu, Łodzi, Amsterdamie i innych ośrodkach. Od wielu lat zajmuje się również własnym programem archiwalnym i badawczym dotyczącym sztuki awangardowej we Lwowie.

dr Monika Rydiger

Kuratorka Międzynarodowego Centrum Kultury

Historyczka i krytyczka sztuki, kuratorka. Autorka i współautorka m.in. takich wystaw, jak: „Polowanie na awangardę. Zakazana sztuka w Trzeciej Rzeszy” (2011), „Pamięć. Rejestry i terytoria” (2013), „Makom. Dani Karavan. Esencja Miejsca” (2015), „Logika lokalności. Norweski i polski współczesny design” (2016). Członkini polskiej sekcji AICA (Międzynarodowego Stowarzyszenia krytyków Sztuki), wiceprezeska Stowarzyszenia Historyków Sztuki Oddział Kraków. Autorka tekstów poświęconych sztuce nowoczesnej i współczesnej, ze szczególnym uwzględnieniem rzeźby i architektury.

Poprzedni Następny

Drukuj