Na wystawie zaprezentowaliśmy ponad siedemdziesiąt obrazów, rzeźb, rysunków i grafik, a także fotografie, filmy dokumentalne i modele architektoniczne przybliżające historię odbudowy miasta Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku. Jednocześnie pokazaliśmy ogromną rolę, jaką odegrali w tym dziele polscy architekci zaangażowani wcześniej w podnoszenie z gruzów Warszawy.

Dwudziestego szóstego lipca 1963 roku Skopje nawiedziło bezprecedensowe trzęsienie ziemi. Kataklizm obrócił w gruzy prawie 80% zabudowy miasta – stolica dzisiejszej Macedonii Północnej była pierwszym niemal doszczętnie zrujnowanym miastem w Europie od zakończenia II Wojny Światowej. Tragedia ta zaangażowała w pomoc szereg państw, organizacji oraz ludzi dobrej woli. Powstały plany odbudowy Skopja w „miasto przyszłości”, z zastosowaniem najnowocześniejszych ówcześnie rozwiązań urbanistycznych i stylistyki święcącego wtedy triumfy brutalizmu.

Mało kto wie, że czołową rolę w procesie powstawania nowego Skopja odegrali architekci i urbaniści z Polski. Postaci takie, jak Adolf Ciborowski (1919–1987), który z ramienia ONZ nadzorował odbudowę, Stanisław Jankowski (1911–2022) – kierownik polskiego zespołu opracowującego plany urbanistyczne, a także trzej projektanci gmachu Muzeum Sztuki Współczesnej: Wacław Kłyszewski (1910–2000), Jerzy Mokrzyński (1909–1997) i Eugeniusz Wierzbicki (1909–1991), na trwale odcisnęły swój ślad w tkance miasta. Doświadczenie rekonstrukcji i odbudowy całkowicie zniszczonej Warszawy okazało się być bezcenne.

Niemniej znaczącym gestem solidarności z Macedończykami było przekazanie liczącej ponad dwieście dzieł kolekcji sztuki do nowego muzeum. Objęła ona prace twórców i twórczyń tej rangi, co Jan Berdyszak, Tadeusz Brzozowski, Jerzy Krawczyk, Alfred Lenica, Benon Liberski, Ewa Maria Łunkiewicz-Rogoyska, Jerzy Nowosielski, Teresa Pągowska, Henryk Stażewski, Andrzej Strumiłło czy Rajmund Ziemski. Dołączyły one do darów przekazanych przez najwybitniejsze postaci światowej sztuki, takie jak Pablo Picasso, Aleksander Calder, Niki de Saint Phalle, Hans Hartung czy Victor Vasarely.

Podniesione z gruzów dzięki wsparciu międzynarodowej społeczności Skopje stało się jednym z ciekawszych architektonicznie miast Europy. Rany po trzęsieniu zabliźnił surowy beton o rzeźbionych futurystycznych formach, który – choć czasy i paradygmaty bardzo się zmieniły – nadal stanowi jeden ze znaków rozpoznawczych tej bałkańskiej metropolii.

Na wystawie zaprezentowano bogatą dokumentację architektoniczną i urbanistyczną odbudowy Skopje oraz wybór prac olejnych, graficznych, rzeźb, tkanin i medali z daru polskich artystów dla tamtejszego Muzeum Sztuki Współczesnej. Złożyły się one w uniwersalną opowieść o architekturze i urbanistyce doby późnego modernizmu i socmodernizmu, a także na interesujący przegląd tendencji w polskiej sztuce lat sześćdziesiątych XX wieku: postkoloryzmu, abstrakcji geometrycznej i aluzyjnej, malarstwa materii. Inspiracją dla powstania ekspozycji była wieloletnia praca Kingi Nettmann-Multanowskiej i ambasadora Jacka Multanowskiego, którzy podczas pobytu na placówce w Skopju niestrudzenie odkrywali tamtejsze polskie ślady.

Wystawa wpisała się w stałą działalność MCK związaną z upowszechnianiem wiedzy o architekturze Europy Środkowej XX wieku. O wykorzystaniu estetyki modernizmu przez państwa regionu powstałe po zakończeniu I Wojny Światowej opowiadaliśmy na wystawie „Architektura niepodległości w Europie Środkowej” (2019). Okres powojenny i mariaż języka późnego modernizmu z polityką ówczesnych państw tzw. Bloku Wschodniego przybliżaliśmy z kolei na wystawie „Socmodernizm. Architektura w Europie Środkowej czasu zimnej wojny” (2024–2025).

Uzupełnieniem wystawy był album „Skopje. Miasto, architektura i sztuka solidarności”.