Najważniejsze dane o sytuacji kultury w Polsce
Przygotowany we współpracy z ekspertami i ekspertkami raport „Diagnoza stanu kultury w Polsce 2026” ma być próbą ukazania najświeższych danych o sytuacji kultury w Polsce, nowych zjawisk i tendencji, ale ma też stanowić refleksję nad koniecznymi w tej dziedzinie zmianami. Pilna potrzeba zebrania aktualnej wiedzy dotyczącej pola kultury w jednym dokumencie pojawiła się w związku z pracami nad strategią rozwoju kultury i jej poszczególnych obszarów. Dokument powstały w ramach działalności Narodowego Obserwatorium Kultury (NOK) ukazuje powrót publiczności, ogromny potencjał społeczny oraz gospodarczy sektora, a także wyzwania prawne i organizacyjne wymagające modernizacji.
Oprócz MCK do współtworzenia raportu zaproszono 12 państwowych i branżowych instytucji kultury, m.in. Narodowy Instytut Muzeów, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, Narodowy Instytut Muzyki i Tańca, Biblioteka Narodowa, Instytut Książki, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Polski Instytut Sztuki Filmowej, Instytut Przemysłów Kreatywnych oraz Instytut Adama Mickiewicza. Po raz pierwszy w jednym opracowaniu zebrano i zintegrowano unikalne dane, którymi dysponują wyspecjalizowane narodowe instytuty – od muzealnictwa, teatru i muzyki, przez rynek książki, dziedzictwo, kino i sztuki wizualne, po taniec, przemysły kreatywne oraz obecność polskiej kultury za granicą.
MCK o potencjale dziedzictwa kulturowego
MCK przygotowało część raportu zatytułowaną „Polskie dziedzictwo kulturowe w dialogu z sąsiadami Polski i światem”. Opracowali ją Agata Wąsowska-Pawlik, dr Michał Wiśniewski oraz Ewa Wojtoń. W swojej analizie zaznaczyli, że promocja polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą to żywotny interes państwa. Podkreślili znaczenie dziedzictwa materialnego jako jednego z najważniejszych powodów odwiedzania poszczególnych krajów lub miejsc oraz przestrzeni dialogu i kreowania wizerunku. W artykule zaprezentowali najważniejsze działania instytucjonalne, w zakresie których potencjał sektora dziedzictwa kulturowego dla promocji Polski może być lepiej wykorzystywany. Wiele uwagi poświęcili zwłaszcza dziedzictwu materialnemu jako głównemu narzędziu rozwoju turystyki oraz działaniom z zakresu polityki historycznej w wymiarze międzynarodowym.
Najważniejsze inicjatywy związane z badaniem i promocją dziedzictwa kulturowego
W artykule przygotowanym przez MCK podkreślono znaczenie licznych inicjatyw polskich i europejskich, które mogłyby być skuteczniej wykorzystywane przy promowaniu i badaniach nad polskim dziedzictwem kulturowym. Wymieniono, m.in., Listę światowego materialnego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego UNESCO, program „Pamięć Świata”, miejsca uhonorowane Nagrodami Dziedzictwa Europejskiego / Nagrodami Europa Nostra, zaangażowanie w European Museum Forum, szlaki kulturowe Rady Europy, ideę Europejskiej Stolicy Kultury czy działalność narodowych instytucji kultury zaangażowanych w popularyzację dziedzictwa kulturowego za granicą oraz w dialog w obszarze dziedzictwa i historii. Wśród nich pojawiły się np. Instytut Adama Mickiewicza, Narodowe Centrum Kultury, Europejska Sieć Pamięć i Solidarność, Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA, Centrum Mieroszewskiego czy samo MCK.
Rekomendacje przygotowane przez zespół MCK
Wśród rekomendacji zespołu MCK w zakresie polityki państwa wobec dziedzictwa kulturowego, znalazły się m.in. systemowe wspieranie miejsc wpisanych na Listy UNESCO czy „Pamięć Świata”, zachęcanie polskich instytucji kulturalnych do podejmowania współpracy międzynarodowej, również w odniesieniu do kreowania narracji i polityk dotyczących pamięci. Nasze ekspertki i ekspert podkreślili również potrzebę tworzenia wspólnych platform do nawiązywania współpracy międzynarodowej przy realizacji projektów badawczych i popularyzatorskich.
Agata Wąsowska-Pawlik, Ewa Wojtoń i dr Michał Wiśniewski zwrócili również uwagę na konieczność większego zaangażowania i aktywnego udziału polskich osób eksperckich w pracę międzynarodowych organizacji działających w obszarze dziedzictwa kulturowego, takich jak UNESCO, ICOMOS, ICOM, European Museum Forum, NEMO czy Europa Nostra. Jako istotny element wymienili także przygotowanie ujednoliconych przewodników i stron internetowych poświęconych różnym obszarom dziedzictwa materialnego i niematerialnego w Polsce.
Współpraca MCK z organizacjami zajmującymi się światowym dziedzictwem
Międzynarodowe Centrum Kultury aktywnie współtworzy międzynarodową debatę o dziedzictwie kulturowym, łącząc badania naukowe z praktyką instytucjonalną. Nasza instytucja jest członkiem stowarzyszonym Europa Nostra. W 1995 zorganizowała Kongres Europa Nostra, który po raz pierwszy po zmianach politycznych odbył się w Europie Środkowej. W latach 2013-2015 MCK pod egidą Europa Nostra było współautorem raportu „Cultural Heritage Counts for Europe”, a w latach 2019–2021 współtworzyło projekt ILUCIDARE. Aktualnie MCK jest partnerem projektu European Heritage Hub.