Bliskie związki łączyły Čiurlionisa ze środowiskiem warszawskim; w tym mieście kształcił się w dziedzinie muzyki, jak i malarstwa. Nie dziwi więc jego szczególne zainteresowanie ideą syntezy sztuk. Jedną z pierwszych prac artysty, w której pojawiają się muzyczne tropy, jest obraz „Szmer lasu”. Powstała w 1904 roku kompozycja wykazuje zresztą bliskie podobieństwo z najpewniej znanym artyście obrazem Wojciecha Weissa pt. „Wieczorny promień”. Sama zaś praca przedstawia leśną gęstwinę, ukazaną w taki sposób, by pnie drzew przywodziły skojarzenia ze strunami harfy.
W kolejnych latach artysta rozwijał będzie poszukiwania na styku muzyki i malarstwa. Rodzajem muzycznej opowieści jest tryptyk „Sonata nr 5 (Sonata morska)”, jeden z kilku cykli sonatowych artysty. Podobnie jak w wielu pracach z tego okresu wątek muzyczny zasugerowany został już w samym tytule. Kompozycja malarska podzielona jest na trzy części zatytułowane „Allegro”, „Andante” i „Finale”. Przy czym atmosfera i struktura każdej z nich ma odpowiadać specyfice przywołanej w nazwie formy muzycznej. W części Allegro, która zwyczajowo ma tempo szybkie, analogiczny efekt został osiągnięty poprzez drobiazgowo oddany żywiołowy ruch morskich fal. Forma „Andante” – dzięki zastosowaniu kompozycji osiowej – jest natomiast wyważona i spokojna.
Publikacje
Publikacje
Zamykający całą serię obraz „Finale” wyobraża unoszące się niepewnie na powierzchni morza małe łódeczki, nad którymi zawisła gigantyczna fala. Jej forma zdradza inspirację grafiką japońską. Żywiołowość tego przedstawienia współgra z rozwiązaniami stosowanymi w utworach muzycznych, w których finale może przyjmować formę dynamiczną. Dodatkowo artysta w centralnej części wkomponował swoje inicjały. Podobny zabieg zastosował zresztą w kilku innych pracach malarskich oraz w kompozycjach muzycznych. Przywołany w sonacie żywioł morza także wpisuje się w zainteresowania artysty – Čiurlionis wielokrotnie powracał do tego motywu zarówno na gruncie ekspresji plastycznej, jak i w muzyce, np. w poemacie symfonicznym „Morze”, jednej z najbardziej znanych kompozycji jego autorstwa.
W MCK odbyła się wystawa „Prywatne: M. K. Čiurlionis. Litewska opowieść” (16 października – 31 stycznia 2026).
