Przywracanie pamięci – temat konferencji zorganizowanej przez Międzynarodowe Centrum Kultury w czerwcu 2007 roku w Krakowie – to jeden z najważniejszych problemów Europy Środkowej po upadku komunizmu. Szczególny aspekt tego zagadnienia stanowi dziedzictwo Żydów, którzy przez wieki tak wyraźnie wpisali się w tożsamość naszej części kontynentu, a po których została tylko głucha pustka. Tętniące życiem dzielnice Holocaust zamienił w martwe przestrzenie – świadectwa tragedii i osierocone pomniki kultury skazanej na zagładę, w najlepszym wypadku na zapomnienie. Wraz z upadkiem komunizmu i odzyskaniem wolności w Europie Środkowej nadszedł czas odzyskiwania pamięci. Ponowne odkrywanie dziedzictwa kultury żydowskiej stało się charakterystycznym rysem transformacji największych metropolii tej części Europy: Berlina, Budapesztu, Pragi, Wilna, Warszawy. Teksty zebrane w książce poświęcone są nie tylko ogólnej analizie problemów związanych z próbami rewitalizacji dawnych centrów kultury żydowskiej po roku 1989. Autorzy starali się także spojrzeć szerzej na zagadnienia dziedzictwa żydowskiego, a zwłaszcza – jak trafnie zauważyła Ruth E. Gruber – na jego „nową autentyczność” i fenomen „realnej przestrzeni wyimaginowanej”. Rodzi się bowiem pytanie, czy – paradoksalnie – gwałtowne przejście od fazy destrukcji do żywiołowej komercjalizacji nie unicestwi, ocalałego wbrew Holocaustowi, świadectwa żydowskiej obecności w naszej kulturze?
Spis treści
Jacek Purchla, „A world after a Catastrophe” – in search of lost memory
Witnesses in the space of memory
Miriam Akavia, A world before a Catastrophe. My Krakow family between the wars
Leopold Unger, From the „last hope” to the „last exodus”
Yevsei Handel, Minsk: non-revitalisation of Jewish districts and possible reasons
Janusz Makuch, The Jewish Culture Festival: between two worlds
Jewish heritage – dilemmas of regained memory
Michal Firestone, The conservation of Jewish cultural heritage as a tool for the investigation of identity
Ruth Ellen Gruber, Beyond virtually Jewish… balancing the real, the surreal and real imaginary places
Sandra Lustig, Alternatives to „Jewish Disneyland.” Some approaches to Jewish history in European cities and towns
Magdalena Waligórska, Spotlight on the unseen: the rediscovery of little Jerusalems
Agnieszka Sabor, In search of identity
Jewish heritage in Central European metropolises
Andreas Wilke, The Spandauer Vorstadt in Berlin. 15 years of urban regeneration
Martha Keil, A clash of times. Jewish sites in Vienna (Judenplatz, Seitenstettengasse, Tempelgasse)
Krisztina Keresztély, Wasting memories – gentrification vs. urban values in the Jewish neighbourhood of Budapest
Arno Parik, The struggle to protect the monuments of Prague’s Jewish Town
Jaroslav Klenovsky, Jewish Brno
Sarunas Liekis, The revitalisation of Jewish heritage in Vilnius
Approaches of Polish towns and cities to the problems of revitalising Jewish cultural heritage
Bogusław Szmygin, Can a world which has ceased to exist be protected? The Jewish district in Lublin
Eleonora Bergman, The „Northern District” in Warsaw: a city within a city?
Jacek Wesołowski, The Jewish heritage in the urban space of Łódź – a question of presence
Agnieszka Zabłocka-Kos, In search of new ideas. Wrocław’s „Jewish district” – yesterday and today
Adam Bartosz, This was the Tarnów shtetl
Monika Murzyn-Kupisz, Reclaiming memory or mass consumption? Dilemmas in rediscovering Jewish heritage of Krakow’s Kazimierz
Biographical notes
Index of personal names
Index of geographical names