Banat od zawsze krył się na rubieżach, w zawijającym się od wilgoci rogu mapy Dacji, Imperium Osmańskiego, monarchii Habsburgów i wreszcie Austro‑Węgier, które traktowały ten region jak strefę buforową oddzielającą dwa światy. Z rozmachem kolonizowany stał się jednak nowym domem dla wabionych obietnicą dobrobytu Europejczyków – od Barcelony po Wisłę. Czy ci, którzy ostatecznie zostali, stworzyli multikulturową atmosferę, czy wyłącznie zamknięte enklawy, rozrzucone chaotycznie po mapie?
Czy wieloetniczność Banatu to slogan marketingowy, czy jednak fenomen na światową skalę? Czym jest dzisiaj region, którego nawet nazwa jest habsburską koncepcją, i w jaki sposób pielęgnuje swoje wielowiekowe dziedzictwo?
Na łamach 57. numeru magazynu Herito Adriana Babeţi, Kazimierz Jurczak, János Szekernyés i Daniel Warmuz przyglądają się historii i wielokulturowości Banatu.
Tomasz Kwoka, Katarzyna Marcol i Kamila Woźniak odwiedzają banackie mniejszości, a Bogdan Achimescu, Olga Bartosiewicz-Nikolaev, Vlad Alexandru Gaivoronschi, Ileana Pintilie, Wojciech Stanisławski i Sorin D. Vintilă zanurzają się w banackiej architekturze, literaturze i sztuce.
Spis treści
Od Redakcji
Adriana Babeţi, Banat – eldorado między granicami
Kazimierz Jurczak, Banat i Timișoara. Historia pewnego mitu
Z Jánosem Szekernyésem rozmawia József Makkay. Od wielokulturowości do monojęzyczności
Tomasz Kwoka, Na wschód od Cisy. O wojwodińskiej części Banatu
Katarzyna Marcol, Nas już malutko jest, tracimy sie. Wiślanie w serbskim Banacie
Kamila Woźniak, Zostało tylko to, co ważne. Opowieści z czeskiego Banatu
Wojciech Stanisławski, Smuga różu. Barok banackich Serbów
Sorin D. Vintilă, Peryferyjna literatura barokowa
Olga Bartosiewicz‑Nikolaev, „Na początku była rozmowa”. Aktionsgruppe Banat, czyli literatura w działaniu
Ileana Pintilie, Struktura, funkcja, środowisko. Artystyczne paradygmaty grup 111 i Sigma
Bogdan Achimescu, Malarstwo i teatr Zofii Krzyżanowskiej
Vlad Alexandru Gaivoronschi, Hans Fackelmann – główny animator architektury w Timișoarze
István Kovács, Ostatni spacer z przyjacielem. Csaba G. Kiss (1945–2025)