Kresy to koniec własnego świata, ale również styk kultur i systemów wartości, mozaika religijna, kulturowa, językowa. Kresy utracone przez jednych to równocześnie ziemie odzyskane dla drugich. Publikowane w książce eseje autorstwa badaczy z Polski i Węgier, ale także z Białorusi, Izraela, Niemiec, Rumunii, Słowacji, Ukrainy i Francji stanowią próbę wielowymiarowego spojrzenia na fenomen kresów – rozdartych pomiędzy mitem raju utraconego a traumą czystek etnicznych – i na problematykę ochrony ich dziedzictwa kulturowego.
Spis treści
Jacek Purchla, Dziedzictwo kresów – nasze wspólne dziedzictwo?
I. Fenomen kresów
Jan Kieniewicz, Kresy jako przestrzeń europejska
Câtâlin Turliuc, Pogranicza a rozmaitość narodów: wyzwanie dla procesu homogenizacji narodowej
Daniel Beauvois, Trójkąt ukraiński 1793–1914. Szlachta, carat i lud na Podolu, Wołyniu i Kijowszczyźnie
Shlomo Avineri, Rola kresów w budowaniu nowoczesnej tożsamości narodowej Żydów oraz znaczenie granic w bieżącej polityce Izraela
Gábor Lagazi, Czy Węgrzy mają swoje Kresy Wschodnie?
Csaba G. Kiss, O pamięci kresów węgiersko-chorwackich
II. Kresy a mitologia narodowa
Tadeusz Bujnicki, Litwa na polskich kresach. Przemiany znaczeń
Swiatłana Kul-Sialwierstawa, Od „litwińskości” ku „krajowości”. Polityczno-kulturowe tradycje Kresów Wschodnich w XIX wieku
Roman Kabaczij, Zalerzonie jako zbiorowy mit historyczny ukraińskiej świadomości narodowej
Péter Erdősi, „Rzymski limes” i „przedmurze chrześcijaństwa” w węgierskiej wyobraźni historycznej
Péter Benscik, Przekraczanie granic z paszportem i bez na Węgrzech w wieku XX (1903–1989)
Peter Kaša, Dziedzictwo kulturowe Preszowa
Istaván Kovács, Najbardziej opuszczona mniejszość etniczna na świecie. O Czangach z Mołdawy
III. Współczesność kresów
Lászlo Diószegi, Pogranicze a ochrona zabytków w Basenie Karpackim
József Sebestyén, Program dotacji ochrony dziedzictwa kulturowego poza granicami Węgier
Jan Krcho, Doświadczenia konserwacji trzech przygranicznych kościołów na Słowacji
Szabolcs Guttmann, Przeszłość i teraźniejszość dziedzictwa kulturowego siedmiogrodzkich Sasów
András Vári, Transgraniczne związki gospodarcze a tożsamość narodowa. Dwa pogranicza: węgiersko-austriackie i węgiersko-słowackie
Andrzej Tomaszewski, Kresy utracone – ziemie odzyskane
Robert Traba, Pamięć zapisana w kamieniu, czyli krajobraz kulturowy jako palimpsest
Jan K. Ostrowski, Inwentaryzacja zabytków sztuki sakralnej na Kresach Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej
Antoni Kroh, Co pozostało z kresów
IV. Przyszłość kresów
Dyskusja panelowa
O autorach
Indeks nazwisk
Ilustracje