Socjalistyczna w treści i narodowa w formie – taka miała być architektura i sztuka tworzone w doktrynie realizmu socjalistycznego. Dziś relikty socrealizmu budzą w Europie Środkowej jednoznacznie złe skojarzenia. Czy po ponad pięćdziesięciu latach jesteśmy w stanie spojrzeć na nie bez emocji? Które realizacje przetrwały próbę czasu? Socrealizm magiczny – żart czy hipoteza?
Ten numer kwartalnika to ponad sto sześćdziesiąt zdjęć i czternaście tekstów poświęconych architekturze, literaturze i sztuce. Kreślimy w nim subiektywny atlas socrealistycznej architektury w Europie Środkowej, przypominamy historię budowy słynnej Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, opowiadamy o ikonicznych realizacjach jednej z najbardziej zagadkowych postaci powojennej architektury – Bohdana Pniewskiego. Przyglądamy się także pierwszemu polskiemu budynkowi socrealistycznemu wpisanemu do rejestru zabytków, wędrujemy do krakowskiej Nowej Huty, ostrawskiej Poruby, Eisenhüttenstadt i Prievidzy, szukamy zapomnianych socrealistycznych pomników w krajach byłej Jugosławii. Ponadto bierzemy na warsztat sowiecki orientalizm, retorykę socjalistycznego optymizmu i razem z socrealistycznymi artystami kontemplujemy kosmos.
W numerze znalazły się teksty i eseje autorstwa Grega Castillo, Bohdana Cherkesa, Beaty Chomątowskiej, Łukasza Galuska, Anny Łazar, Karola Kurnickiego, Lidii Pańków, Grzegorza Piątka, Anny Syski, Katarzyny Trzeciak, Miłosza Waligórskiego, Michała Wiśniewskiego, Aleksandry Wojtaszek, Marcina Zglińskiego oraz recenzje wartych polecenia środkowoeuropejskich wydawnictw.
Spis treści
Od redakcji
Mamy na oku
A jeśli socrealizm wcale się nie skończył? Z profesorem Bohdanem Cherkesem rozmawia Łukasz Galusek
Łukasz Galusek, Narodowe w formie, socjalistyczne w treści. Subiektywny atlas
Lidia Pańków, Gwóźdź programu pierwszej dwulatki
Grzegorz Piątek, Bohdan Pniewski. Sługa czy pan?
Anna Syska, Socrealizm fantastyczny
Beata Chomątowska, Pomniki epoki
Michał Wiśniewski, Płaszcz narodowych dekoracji
Anna Łazar, Nostalgie, utopie i grzęzawiska. O recepcji socrealizmu w Ukrainie
Aleksandra Wojtaszek, Partyzant z marmuru. O zapomnianym jugosłowiańskim socrealizmie
Greg Castillo, Radziecki orientalizm
Marcin Zgliński, Cztery socrealistyczne obrazy
Katarzyna Trzeciak, Literatura okrutnego optymizmu
Karol Kurnicki, Beton, przyszłość i socjalizm. Owen Hatherley o miastach Europy i Związku Radzieckiego
Miłosz Waligórski, Rysa
Warte, ciekawe, do przemyślenia