Spisana na podstawie akt sądowych historia przełomu XVI i XVII wieku na Rusi. Barwna, wartka opowieść o sąsiedzkich sporach, magnackich konfliktach, królewskich szantażach i przywilejach szlacheckich. Choć autorka skupia się tylko na jednym stuleciu, to przygląda mu się z bliska i z dzisiejszej perspektywy, filtrując wydarzenia przez pryzmat współczesnych problemów i wartości.
W zbiorze ponad stu opowieści autorka analizuje postawy, wybory i działania swoich bohaterów. Opowiada o tym, za kogo się uważali, jak rozumieli Rzeczpospolitą i swoje w niej miejsce, jej porządek prawny i społeczny, jakie zasady i rytuały towarzyszyły im w codziennym życiu. Wspólne, siedemnastowieczne dzieje ożywają dzięki barwnym opowieściom o wydarzeniach i ludziach sprzed wieków.
Tłumaczenie: Tomasz Hodana i Katarzyna Kotyńska
Spis treści
Przedmowy
Od autorki
Od tłumaczy
Od redaktora naukowego
1. W poszukiwaniu własnego imienia
Historyk wewnątrz historii. Początek
Czy Wielkie Księstwo Litewskie było „ruskim Edenem”?
Przyłączyć się z prawami czy przyłączyć się do praw
Przysięga królowi i Koronie
Książęta jako oznaka suwerenności
O bonusach dla nowo przyłączonej szlachty
O języku w przywileju i poza nim: wszystko pod kontrolą
Własne prawo
Adwokaci dyskutują o związku Wołynia z Królestwem Polskim
Państwo, czyli kto?
Potrzeba własnego imienia
Unia jako zagrożenie dla „swojego” prawa
Szlachta broni wolności wyznania na sejmikach i sejmach
Szlachta z pomocą Kozaków stara się o uznanie Cerkwi prawosławnej
Imię wypowiedziane i uprawomocnione
W poszukiwaniu miejsca na mapie
W poszukiwaniu definicji: wielowyznaniowy „naród ruski” Melecjusza Smotryckiego
„Własne miejsce” w Rzeczypospolitej
Polityczny „naród ruski
Adam Kisiel broni tytułów książęcych
O tożsamości. „Adres zameldowania”
„Adres zameldowania” i pamięć
Cegiełki tożsamości
2. Szlachecka codzienność: między konfliktem a „spokojem pospolitym”
Opowieści kryminalne: źródła sądowe jako niepewny świadek
Krzywe zwierciadło wspólnoty szlacheckiej, albo o sile przypadku w rzemiośle historyka
Czytając pozew: książę Korecki sprawuje „bezbożny” sąd
O pierwszej ukraińskiej poetce
O szlacheckiej czci (ciąg dalszy)
O książęcej czci (zakończenie)
O władzy i autorytecie (sprawa o pojedynek)
O władzy i autorytecie (pan i sługa)
O władzy i autorytecie (ile pamięta społeczeństwo)
Ugoda
Inny jako obcy. Paszko Jedun przeciwko Mendlowi Trojnikowi
„Inny” jako swój – „inny jako równy
Żydzi i Cerkiew
Co „powiedzieli” w sądzie bohaterowie banalnej wołyńskiej historii?
O prostym ludzie, szlachcie i honorze
O „odpowiedzi rycerskiej”
Listy „odpowiednie”
O pojedynku
O pojedynkach pod dachem sądu
3. Rodzina szlachecka – portret we wnętrzu
Wybrać przyjaciela
Znaleźć narzeczoną
Umowa ślubna
Zaręczyny
Wesele
Jak szlachcice pokłócili się przez zasadę „dobra żona do żadnej dobrej rzeczy nie jest mężowi przeszkodą”
Małżeństwo jako dobra decyzja
Żona jako „przyjaciel i towarzysz”
Sąd: żona pod władzą męża
Małżeństwo: rozbieżność oczekiwań
Podstępny mąż
Wdowie niebiosa
Jeszcze o wolnościach kobiet i o władzy mężczyzn
4. Nadzorować, nie karząc. Sądowa codzienność
Skargi
Droga do sądu: świadectwo woźnego
Wasyl Hulewicz versus woźny Zachariasz Hulalnicki
Wręczyć pozew. Cena ryzyka
Przed bramą sądu
Przed sądem. Co ograniczało sędziowską swawolę?
Proces sądowy
Sprawa kryminalna – krzywda prosta
Najazdy – kryminalne i „proste”
Zabójstwa kryminalne i inne
Jak i dlaczego w XVI wieku unikano kary za zabójstwo
Sztuka perswazji: sądowe kontrowersje
Przysięga
Ta dziwna szkrutynia
O narodzinach więzienia
Napisać dekret
Łapówka czy wdzięczność
Cienka granica sprawiedliwości
Czym można było w Rzeczypospolitej obrazić króla?
5. Aktorzy „wielkiej historii”
W oczekiwaniu na apokalipsę
Co opłakiwał książę Korecki?
Dla zachowania jedności
Znakomici Wołynianie biorą sprawiedliwość w swoje ręce
Rzeczpospolita województwa wołyńskiego w obronie porządku
O hierarchii władzy na Wołyniu
Rok 1632: łatwy wybór – trudne pytania
Zakończenie
Przyszła przeszłość: historia optymistyczna
Mapy
Słowniczek
Bibliografia
Indeks osobowy