Teksty zebrane w książce, w większości niepublikowane wcześniej po polsku, obejmują półwiecze eseistyki Claudia Magrisa. Znajdziemy w nich najważniejsze dla włoskiego pisarza zagadnienia: pytania o zasadę tworzenia i funkcjonowania prawa, o znaczenie laickości, rozważania o bolesnych zadaniach pamięci, o tożsamości i pograniczu. Oczywiście nie mogło również zabraknąć habsburskiego mitu.
Świat opisywany i obserwowany przez autora to świat w kryzysie – jednostki, podmiotu, państwa. Eseje czytane dzisiaj stają się zatem głosem w dyskusji o współczesności – wyważonym, otwartym na dialog, pozbawionym nostalgii – a także próbą poszukiwania wspólnych wartości, wyrastającą z tęsknoty, ale pozbawioną złudnej nadziei.
Z charakterystyczną elegancką erudycją Magris sięga do postaci i wielkich dzieł filozofii i literatury. W obliczu rozpadu świata, w którym panował ład i porządek, pisarz zdaje się przekonywać, że wyobraźnia i literatura mają niekiedy największą moc.
Tłumaczenie: Joanna Ugniewska
Spis treści
Od tłumaczki
1. Świat habsburski: mit i historia
Mit habsburski w literaturze austriackiej moderny – wstęp
Geneza habsburskiego mitu. Początki mitu i jego polityczna funkcja
Epoka Marii Teresy i Józefa II, jej kultura
Finis Austriae. Nad pięknym modrym Dunajem
Cywilizacja fragmentu
Świat wczorajszy, dzisiejszy mit. Mit habsburski po wielkiej wojnie
2. Demokracja, laickość i dryfująca nowoczesność
Kto pisze niepisane prawa bogów?
Granice dialogu
Glosy do niewyobrażalnej przyszłości
Era dowolności
Prawo i wolność: na wieść o śmierci Norberta Bobbia
Laickość – przedmiot nieporozumienia
Co przynależy Bogu, a co cesarzowi
Thomas More – patron polityków i męczennik mimo woli
Racje prawa, racje serca
Historia, która ani nie wymierza sprawiedliwości, ani nie usprawiedliwia
„Poza człowiek”?
Nauka w obliczu samej siebie
Naziskin i Alka Seltzer
Rachunek grozy i wolności: zło (i dobro) postępu
Zmierzch mieszczaństwa i kres wiedzy
Sekrety i nie
3. Przekleństwo i skarb pamięci
Żydzi przemawiają w imieniu wszystkich
Pamięć nieobsesyjna
Szoah – poza całopaleniem?
Żywy człowiek w mieście umarłych
Ale to jest człowiek. Na wieść o śmierci Prima Leviego
Fojby – milczenie złotem
Niesłuszni bohaterowie Nagiej Wyspy
Antidotum na obojętność
Aby nie trzeba było powtarzać: No pasaran!
Wielkość i nędza przebaczenia
4. Tożsamość, pogranicze. Jak można być triesteńczykiem?
Po tamtej stronie. Rozważania o granicy
Tożsamość to matrioszka: suma spotkań i opowieści
Ojczyzna i tożsamość
Pogranicze, gdzie rodzi się poezja
Ogród Miejski
Miejsca literatury – Triest
Chciałbym wam powiedzieć
Podwójna dusza
Inny Triest
Papierowe miasto
Indeks nazwisk
O autorze