Wystawę „Sztuka sakralna w czasach komercji. Czeska sztuka sakralna 1990–2026“ [Posvátné umění v době komerce/ české sakrální umění 1990–2026] w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu można obejrzeć do 14 marca 2027 r. Dzięki starannej selekcji kuratorów oferuje artystyczno-historyczne spojrzenie na wiele dzieł z dziedziny architektury sakralnej, malarstwa, rzeźby i sztuki użytkowej. Wraz z towarzyszącą jej publikacją wystawa stanowi kontynuację – zarówno pod względem tematycznym, jak i chronologicznym – projektu „Sztuka sakralna w bezbożnych czasach. Sztuka sakralna w Czechach 1948–1989”, który zaprezentowano w 2022 roku w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu.
Ekspozycja pozwala zapoznać się z kolekcją makiet architektonicznych, planów oraz studiów malarskich i rzeźbiarskich, różnorodną zarówno pod względem stylu artystycznego, jak i perspektywy. Prace te z różnych punktów widzenia wskazują na wartości, które zasadniczo wykraczają poza komercyjne ramy współczesnego społeczeństwa.
Wolność wyznania i wolność w sztuce po 1989 roku
Zmiany polityczne po 1989 roku nie tylko przywróciły wolność wyznania, ale także postawiły przed kościołami chrześcijańskimi nowe zadania i wyzwania, na które musiały one odpowiedzieć. Wiele parafii i zgromadzeń zaczęło realizować swoje długo odkładane aspiracje do posiadania własnych pomieszczeń do odprawiania nabożeństw, niezależnie od tego, czy wiązało się to z budową nowego kościoła lub kaplicy, czy też z renowacją istniejących przestrzeni liturgicznych.
Szczególnie w latach 90. zadania te realizowali aktywni twórcy, którzy pełnili funkcję pionierów nawet w obliczu represji i przeszkód ze strony reżimu komunistycznego, tacy jak architekci Tomáš Černoušek, Viktor Dohnal i Jan Soukup czy artyści plastycy Ludvík Kolek, Karel Rechlík, Karel Stádník i inni. Stopniowo jednak dołączyli do nich inni twórcy, którzy systematycznie zajmowali się kwestią przestrzeni liturgicznej i nadal to robią. Wśród nich są architekci Marek Jan Štěpán, Norbert Schmidt, Josef Pleskot i Zdeněk Fránek oraz artyści Jan Jemelka, Otmar Oliva, Petr Štěpán, Pavel Šlegl, Jan Exnar i inni.
Szybko rozwijające się środowiska miejskie zaczęły odpowiadać na nowe potrzeby duchowe i społeczne swoich mieszkańców, budując kościoły jako centra lokalnej społeczności. Niezwykłe dzieła sztuki w wielu parafiach powstały również z potrzeby renowacji przestrzeni liturgicznych zgodnie z postanowieniami Soboru Watykańskiego II.
Renowacja zabytków sakralnych i nowe projekty przydrożnych kapliczek
Na wystawie analizowane jest także zjawisko nawiązujące do bogatej tradycji mniejszych zabytków sakralnych na terenach wiejskich pod postacią nowych w tamtym czasie, twórczych projektów związanych z przydrożnymi kapliczkami, kaplicami i drogami krzyżowymi. Na ekspozycji pojawia się również temat zakonów i wspólnot religijnych, którym po 1989 roku zwrócono nieruchomości w ramach procesu restytucji. Wiele z zabytkowych budynków tego rodzaju było zaniedbanych i w złym stanie technicznym. Wymagały kosztownej renowacji. Wystawa pokazuje jak inicjatywy obywatelskie, często wspierane przez byłych niemieckich mieszkańców, przyczyniły się do odnowy dziedzictwa sakralnego zniszczonego w czasach komunizmu (np. Neratov, Zlaté Hory, Moravský Beroun itp.).
Podobnie jak wystawa z 2022 roku, również obecna ekspozycja w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu poświęcona jest budynkom sakralnym również wyznań innych niż katolickie. To np. zgromadzenia Kościoła Ewangelickiego Braci Czeskich, w których swój artystyczny ślad pozostawili Miroslav Rada, Barbora i Jiří Veselí oraz Vít Cimbura. W omawianym okresie Kościół Braci Czeskich był szczególnie aktywny w dziedzinie budownictwa, współpracując z czołowymi czeskimi architektami i artystami plastykami, takimi jak Zdeněk Fránek, Václav Cigler i Karel Malich. Udokumentowano również osiągnięcia innych kościołów działających na terenie Czech.
Wystawie towarzyszy publikacja pod tym samym tytułem. Zawiera eseje czołowych ekspertów z dziedziny teologii, historii i historii sztuki oraz przedstawia około stu wybranych projektów za pomocą obszernej dokumentacji fotograficznej.
Więcej informacji na temat programu FEnIKS w MCK.
Strona internetowa i więcej informacji na temat Muzeum Sztuki w Ołomuńcu i prezentowanych w nim wystawach
