Akademia Dziedzictwa dla Ukrainy została zainaugurowana w 2023 roku z inicjatywy MCK w dialogu z przedstawicielami ukraińskiego sektora kultury. Od początku jej celem było praktyczne wsparcie specjalistów i specjalistek pracujących w ukraińskich instytucjach kultury – zarówno w zakresie ochrony dziedzictwa, jak i nowoczesnego zarządzania, komunikacji i edukacji. Projekt realizowany jest we współpracy z ukraińskimi partnerami i odpowiada na potrzeby sektora kultury, który w warunkach wojny musi jednocześnie chronić swoje zbiory i zabytki, dokumentować straty, przygotowywać się do odbudowy oraz szukać nowych sposobów docierania do publiczności.
Dziś ten ostatni element nabiera szczególnego znaczenia. Instytucja kultury nie konkuruje już wyłącznie z innymi muzeami czy galeriami. O uwagę odbiorców rywalizuje także z mediami społecznościowymi, platformami streamingowymi, grami i całym światem cyfrowej rozrywki. Dlatego pytanie o przyszłość muzeów i instytucji dziedzictwa coraz częściej brzmi nie tylko: jak zachować dziedzictwo, ale również: jak sprawić, żeby kolejne pokolenia chciały je poznawać.
– Dziedzictwo potrzebuje dziś nie tylko ochrony, ale także nowych sposobów opowiadania. Grywalizacja, sztuczna inteligencja czy technologie immersyjne nie są dla instytucji kultury celem samym w sobie. Są narzędziami, które mogą pomóc lepiej rozumieć odbiorców, angażować ich i budować relację z dziedzictwem. Chcemy, żeby osoby uczestniczące w Akademii wróciły do swoich instytucji nie tylko z wiedzą, ale przede wszystkim z pomysłami, które będą mogły od razu wykorzystać w praktyce – mówi dr Michał Wiśniewski, kierownik Ośrodka Edukacji Akademii Dziedzictwa MCK.
Tegoroczna Akademia pokazuje, że wsparcie ukraińskich instytucji kultury może i powinno wykraczać poza tradycyjnie rozumianą ochronę zabytków. W warunkach wojny cyfrowe narzędzia stają się również sposobem zabezpieczania pamięci i wiedzy. W tym kontekście nowe technologie nie są więc jedynie kwestią modernizacji oferty muzeów. Mogą stać się jednym z narzędzi ochrony dziedzictwa, jego dokumentowania i udostępniania. Mogą również pomóc instytucjom kultury pozostać obecnymi w życiu ludzi – także wtedy, gdy bezpośredni dostęp do muzeum czy zabytku jest utrudniony.
Program czwartej edycji
Tegoroczny program ma przede wszystkim praktyczny charakter. Osoby w nim uczestniczące biorą udział w warsztatach poświęconych grywalizacji i projektowaniu gier dla instytucji kultury, poznają możliwości wykorzystania nowych technologii i sztucznej inteligencji oraz uczą się tworzenia skutecznych komend i promptów. Ważną częścią Akademii są wizyty studyjne – m.in. w EduVRGameLab na Akademii Górniczo-Hutniczej, gdzie uczestnicy i uczestniczki poznają możliwości wykorzystania gier oraz technologii VR i AR w edukacji i kulturze, oraz w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius.
Program jest również okazją do zaprezentowania przez same osoby uczestniczące w nim działalności ich instytucji, realizowanych projektów oraz wyzwań, z jakimi mierzy się ukraiński sektor kultury. Ta część Akademii pozwala na bezpośrednią wymianę doświadczeń i pokazanie różnorodności działań podejmowanych przez ukraińskie muzea i instytucje kultury.
Akademia jest więc nie tylko programem edukacyjnym, ale także przestrzenią wzajemnego uczenia się. Podczas poprzednich edycji uczestnicy i uczestniczki odwiedzali polskie muzea i instytucje kultury, spotykali się z osobami eksperckimi i poznawali dobre praktyki m.in. w zakresie ochrony zabytków, zarządzania, edukacji, promocji i pozyskiwania funduszy. Ważnym rezultatem projektu były także kontakty zawodowe, które wykraczały poza czas trwania samego seminarium. Czwarta edycja Akademii pokazuje kolejny etap tej współpracy – od dzielenia się doświadczeniami związanymi z ochroną dziedzictwa do wspólnego szukania odpowiedzi na pytania, jak będą wyglądały instytucje kultury przyszłości i w jaki sposób mogłyby wykorzystywać nowe technologie.
Od ochrony zabytków do budowania przyszłości instytucji kultury
Czwarta edycja Akademii odbywa się w chwili, gdy znaczenie ochrony ukraińskiego dziedzictwa jest szczególnie istotne. Kultura jest coraz wyraźniej postrzegana jako jeden z fundamentów przyszłej odbudowy Ukrainy, co podkreślano podczas odbywającej się w Gdańsku z dniach 25–26 czerwca 2026 r. Ukraine Recovery Conference 2026.
Dlatego tegoroczna Akademia stawia pytanie o kolejny etap współpracy: jak pomóc ukraińskim instytucjom kultury nie tylko zachować swoje dziedzictwo, ale także jak budować nowoczesne, dostępne i angażujące instytucje przyszłości. Odpowiedzią są kompetencje. I właśnie ich rozwijaniu – poprzez wymianę doświadczeń, warsztaty, wizyty studyjne i bezpośredni kontakt polskich i ukraińskich specjalistów i specjalistek – służy Akademia Dziedzictwa dla Ukrainy.
Program realizowany jest z dotacji programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kultura Inspirująca 2026–2027 we współpracy z Rezerwatem Historyczno-Kulturowym „Starożytny Dźwinogród” oraz Instytutem Polskim w Kijowie.
Organizator:
Partnerzy:
