Podcast „Alternatywna mapa Europy Środkowej” jest wspólną inicjatywą Międzynarodowego Centrum Kultury oraz Radia Kraków. 26 czerwca 2026 Agata Wąsowska-Pawlik, dyrektorka MCK, oraz Marcin Pulit, redaktor naczelny Radia Kraków, podpisali uroczyście umowę dotyczącą współpracy obu instytucji w ramach tego projektu.
Podczas cyklu rozmów z naszymi ekspertami i ekspertkami zastanawiamy się nad tym, czym jest Europa Środkowa, jak dziś rozumiemy to pojęcie i czy pomaga nam ono opisywać współczesną rzeczywistość, lepiej zrozumieć własne doświadczenia. Rozważać, czy ten wyobrażony i rzeczywisty obszar zamyka nas w uproszczonych kategoriach, czy daje szansę dookreślenia. Analizujemy definicję Europy Środkowej i sprawdzamy, jak wielu zagadnień dotyka – rozpięta między historią a współczesnością, między lokalnością a globalnymi procesami. Zamiast oczywistych narracji proponujemy świeże spojrzenie, alternatywną mapę i historię regionu, pełną nieoczywistych miejsc, idei i bohaterów.
Opowieść o niespełnionym eldorado i miasta jako „serca” narodów
Od 2 czerwca dostępny jest pierwszy odcinek cyklu, w którym dr Beata Nykiel opowiada o historii galicyjskiej nafty, niespełnionego Eldorado, śledząc jej dzieje od boomu przemysłu naftowego aż do jego upadku. W rozmowie z Justyną Nowicką badaczka przybliża pierwszą europejską gorączkę ropy, będącą punktem wyjścia do opowieści o regionie, który nie tylko uczestniczył w procesach nowoczesności, ale często je wyprzedzał. Historia wydobycia ropy pokazuje, że to, co uznawane było za peryferyjne, mogło pełnić rolę laboratorium przemian gospodarczych i technologicznych. To opowieść, która również pokazuje, jak wiele jest podobieństw między współczesnymi konfliktami politycznymi, np. o ropę naftową, a wydarzeniami sprzed ponad stu lat, w naszej części świata.
Tematem drugiego podcastu (dostępnego od 16 czerwca) są miasta, które stawały się „sercami” narodów, zanim jeszcze mogły zostać oficjalnymi stolicami. Zagadnienie przybliża dr Łukasz Galusek, dyrektor Muzeum Śląskiego, przez wiele lat związany z MCK. Nawiązuje do swojej najnowszej książki opublikowanej przez Wydawnictwo MCK w serii Biblioteka Europy Środka. Zabiera nas do dziewiętnastowiecznych miast, Budapesztu, Bratysławy, Lublany, Pragi i Zagrzebia, kiedy jeszcze nie były stolicami, ale już stawały się przestrzenią, w której rodziła się nowoczesna tożsamość narodowa. Razem z badaczem przyglądamy się, jak miasta „mówią” w imieniu narodów i rozważamy, czy stołeczność jest tylko kwestią polityki, czy jednak przede wszystkim sprawą wyobraźni i kultury.
W kolejnych odcinkach podcastu usłyszymy rozmowy z Agatą Wąsowską-Pawlik, dyrektorką MCK, oraz Marzeną Daszewską, prof. Jackiem Purchlą, dr Moniką Rydiger, Natalią Żak, Bartoszem Sadulskim, pisarzem Dragiem Jančarem i prof. Maciejem Czerwińskim. Każdy z odcinków będzie próbą dotarcia do tego, co w Europie Środkowej najbardziej charakterystyczne, ale też marginalne, nieoczywiste i często pomijane.
Nieoczywiste rejony Europy Środkowej
Punktem wyjścia będzie opowieść o galicyjskiej nafcie i jej wpływie na nowoczesność oraz rozmowa o miastach, w których rodziła się tożsamość narodowa, jednak tematów będzie o wiele więcej. W trakcie spotkań na antenie o galicyjskich mitach i tym, w jakim stopniu są one żywe i obecne w dzisiejszej rzeczywistości, opowie prof. Jacek Purchla. Świat codziennych przedmiotów i istnienie stylu środkowoeuropejskiego rozważać będą dr Monika Rydiger i Natalia Żak, zabierając nas do krainy designu i projektowania.
Na Morawy wybierzemy się z Bartoszem Sadulskim, a na Bałkany z ich skomplikowaną historią i trudnymi doświadczeniami XX wieku, zabiorą nas Drago Jančar i prof. Maciej Czerwiński. W naszych rozmowach i refleksji mierzyć się będziemy ze stereotypami na temat miejsc i kultur, zejdziemy z utartych szlaków i wybierzemy się w nieoczywiste rejony.
Zapraszamy do wspólnej podróży po nieoczywistych tematach i obszarach Europy Środkowej!
