W latach 2013-2015 zespół MCK brał udział w pionierskim, międzynarodowym projekcie badawczym koordynowanym przez federację Europa Nostra, którego celem było zebranie danych weryfikujących tezę o pozytywnym wpływie dziedzictwa kulturowego na gospodarkę, społeczeństwo, kulturę i środowisko naturalne. Projekt „Dziedzictwo kulturowe ma znaczenie” (Cultural Heritage Counts for Europe) stał się jedną z podstaw dla obecnej polityki Unii Europejskiej dotyczącej wykorzystania dziedzictwa kulturowego; zainspirował też późniejsze badania oraz rekomendacje dla władz ustawodawczych i wykonawczych na poziomach europejskim, krajowym i regionalnym.
Dziedzictwo kulturowe to zasób rozwojowy, a nie tylko sfera wymagająca nakładów finansowych i działań ochronnych. Wydaje się, że istnieje powszechna zgoda co do tego, że dziedzictwo kulturowe odgrywa ważną rolę we wszystkich sferach życia i na wszystkich poziomach – lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Przez długie lata brakowało jednak twardych „dowodów” i argumentów opartych o ewaluację rzeczywistych projektów, które mogłyby podeprzeć to przekonanie. Zespoły badawcze pracujące w konsorcjum Cultural Heritage Counts for Europe postawiły sobie za cel dotrzeć do badań wpływu dziedzictwa realizowanych w poszczególnych państwach członkowskich Unii Europejskiej i za ich pomocą zweryfikować początkową tezę o ważnej roli dziedzictwa w rozwoju społeczno-gospodarczym Europy.
Projekt Cultural Heritage Counts for Europe był realizowany od lipca 2013 do czerwca 2015 roku przy wsparciu z Programu Kultura Unii Europejskiej. Koordynatorem projektu była Europa Nostra – międzynarodowa federacja zrzeszająca europejskie organizacje zajmujące się dziedzictwem kulturowym. Naszym partnerem w realizacji badań było Międzynarodowe Centrum Konserwacji im. Raymonda Lemaire’a (Uniwersytet w Leuven, Belgia). W projekcie uczestniczyły też trzy inne organizacje: ENCATC (europejska sieć organizacji i instytucji zajmujących się sztuką, zarządzaniem kulturą oraz edukacją), Heritage Europe – EAHTR (Europejskie Stowarzyszenie Historycznych Miast i Regionów) oraz The Heritage Alliance (instytucja partnerska z Wielkiej Brytanii).
W ciągu dwóch lat projektu odbyła się m.in. międzynarodowa konferencja „Cultural Heritage For Europe, Europe for Cultural Heritage” oraz seria otwartych debat i wykładów. Komitet sterujący spotykał się na żywo pięciokrotnie, pracując nad końcowym raportem, który został zaprezentowany publicznie w czerwcu 2015 roku.
Raport prezentuje konkretne przykłady ewaluacji wpływu dziedzictwa na otoczenie społeczno-gospodarcze, przybliżając znaczenie dziedzictwa kulturowego dla różnych aspektów życia mieszkańców Europy. Przyjmując za punkt wyjścia holistyczne podejście opierające się na czterech obszarach wpływu dziedzictwa (holistic four domain approach), autorom i autorkom raportu udało się uchwycić szerokie spektrum oddziaływania dziedzictwa na życie w obszarach gospodarki, społeczeństwa, kultury i środowiska naturalnego. Dostarczając przekonywujących argumentów, popartych wynikami badań, raport przedstawił też rekomendacje adresowane do władz ustawodawczych i wykonawczych na poziomie europejskim, narodowym i regionalnym dotyczące lepszego wykorzystania potencjału rozwojowego dziedzictwa kulturowego.
Skrót Raportu Cultural Heritage Counts for Europe
Skrót Raportu Cultural Heritage Counts for Europe…PDF (1 KB)
Pełna wersja Raportu Cultural Heritage Counts for Europe
Pełna wersja Raportu Cultural Heritage Counts for Europe…PDF (1 KB)
Podsumowanie Raportu Cultural Heritage Counts for Europe
Podsumowanie Raportu Cultural Heritage Counts for Europe…PDF (1 KB)
Zespół badawczy MCK:
prof. dr hab. Jacek Purchla
Profesor zwyczajny nauk humanistycznych; członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności. Twórca i założyciel Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie, którego był dyrektorem w latach 1991-2017. W latach 2015-2020 przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO, przedstawiciel Polski w Radzie Wykonawczej UNESCO w Paryżu. W latach 2016-2017 przewodniczący Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Prowadzi badania nad rozwojem miast, historią społeczną i historią sztuki XIX i XX wieku, jak również teorią i ochroną dziedzictwa kulturowego. Autor ponad czterystu prac naukowych, w tym wielu książek, członek licznych organizacji i stowarzyszeń. Prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, redaktor „Rocznika Krakowskiego”. W 2018 roku wybrany na stanowisko wiceprezydenta Europa Nostra.
dr Katarzyna Jagodzińska
Absolwentka historii sztuki oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej UJ, adiunktka w Instytucie Europeistyki. Kierowniczka Europa Nostra Heritage Hub w Krakowie. Zajmuje się głównie muzeologią Europy Środkowej, regularnie publikuje teksty naukowe i publicystyczne w czasopismach z zakresu kultury i sztuki. Redaktorka czasopisma „Architektura i biznes”. Przez lata związana z MCK.
dr Joanna Sanetra-Szeliga
Adiunktka w Instytucie Gospodarki Przestrzennej i Studiów Miejskich (Katedra Dziedzictwa Kulturowego i Studiów Miejskich UNESCO) Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Prowadzi badania nad społeczno-ekonomicznym potencjałem kultury w rozwoju miast, wykorzystaniem dziedzictwa kulturowego w procesach innowacji i dyplomacji, wpływem megawydarzeń na miasta historyczne oraz odpornością miast historycznych. Przez lata związana z MCK.
Organizatorzy projektu
Organizatorzy projektu
Partnerzy:
ENCATC, Heritage Europe – EAHTR, The Heritage Alliance
Projekt współfinansowany przez Program Kultura Unii Europejskiej.
Harmonogram projektu
- 3–4 lipca 2013 r. w Brukseli odbyło się pierwsze spotkanie komitetu sterującego, które zgromadziło trzynastu uczestników z sześciu instytucji partnerskich biorących udział w projekcie. Poświęcone było głównie koordynacji działań, metodologii badań, sposobom gromadzenia i analizie materiału badawczego oraz sprawom komunikacji i promocji. Ponadto, w celu zapoznania się z projektem i jego celami, na spotkanie zostali zaproszeni przedstawiciele Komisji Europejskiej, Dyrekcji Generalnej ds. Edukacji i Kultury, Wydziału Polityki Kulturalnej i Dialogu Międzykulturowego oraz Agencji Wykonawczej ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego.
- 4 grudnia 2013 r. miało miejsce w Brukseli drugie posiedzenie komitetu sterującego, na którym zapadły decyzje dotyczące metodologii badań oraz zaprezentowane zostały pierwsze efekty działań.
- 5 grudnia 2013 roku w Brukseli sekretarz generalna Europa Nostra, Sneska Quaedvlieg-Mihailovic, oraz prezydent Europa Nostra, Plácido Domingo, oficjalnie zainaugurowali międzynarodowy projekt „Cultural Heritage Counts for Europe”. Inauguracja miała miejsce podczas konferencji „Cultural Heritage for Europe, Europe for Cultural Heritage” wieńczącej obchody 50-lecia Europa Nostra, która jest koordynatorem projektu. Konferencja była to wyjątkową okazją, by politycy, przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego, akademicy, naukowcy, specjaliści w zakresie dziedzictwa, pracownicy instytucji kultury, władze lokalne, regionalne oraz narodowe, a także przedstawiciele instytucji europejskich i międzynarodowych mogli wspólnie wyrazić wsparcie dla kwestii dziedzictwa w Europie, zwłaszcza wypracowania prawdziwej unijnej strategii dla dziedzictwa kulturowego, oraz dowiedzieć się więcej na temat projektu „W Europie dziedzictwo się liczy” (zobacz zdjęcia).
- 19 maja 2014 r. w Leuven odbyło się kolejne posiedzenie komitetu sterującego, którego celem było podsumowanie dotychczasowych prac i uzgodnienie dalszych działań w projekcie.
- 16–17 października 2014 posiedzenie komitetu sterujące w Krakowie, okrągły stół ekspertów z Europy Środkowej oraz 2 wydarzenia otwarte dla publiczności:
- 16.10, godz. 18.00, Ile jest warte dziedzictwo? – debata z udziałem międzynarodowych ekspertów, która zaprezentuje potencjalne obszary wpływu dziedzictwa kulturowego., na zidentyfikowane w ramach projektu cztery sfery wpływu – gospodarka, zmiany społeczne, środowiskowe oraz kulturowe. Zaproszeni specjaliści z Europy Zachodniej i Polski zaprezentują różne podejścia do mierzenia wartości dziedzictwa.
- 17.10 , godz. 18.00, Ile jest Ile jest warte dziedzictwo? – wykład prof. Gregory’ego J. Ashwortha, inaugurujący IX edycję studiów podyplomowych Akademia Dziedzictwa. Istotą dziedzictwa jest wykorzystanie przeszłości do współczesnych celów – między innymi politycznych i ekonomicznych. Ma ono pośrednie i bezpośrednie przełożenie na rozwój gospodarczy w konkretnych miejscach. Niemniej mimo rozlicznych prób, nie wypracowano jednego uniwersalnego modelu gwarantującego powodzenie w takim działaniu, nie można też spodziewać się nadzwyczajnych korzyści, one bowiem zawsze idą w parze z kosztami, jakie trzeba ponieść. Należy wyciągać wnioski z praktyki; wnioski wypływające z uważnego zarządzania, nie zaś z automatycznej imitacji.
- Luty 2015 – posiedzenie komitetu sterującego w Leuven
- Czerwiec 2015 – publikacja raportu i jego prezentacja podczas konferencji Europa Nostra.