Na wystawie zaprezentowaliśmy dzieła twórców związanych z Oddziałem Grobów Wojennych w Krakowie: terenową filią wiedeńskiego Ministerstwa Wojny, która w ostatnich latach istnienia Austro-Węgier zajmowała się porządkowaniem pól bitewnych oraz budową cmentarzy wojennych w dawnej Galicji. W ciągu czterech lat istnienia przez oddział przewinęło się ponad czterdziestu artystów z różnych krajów monarchii. Efektem ich działań są m.in. oryginalne projekty architektoniczne cmentarzy na małopolskim odcinku Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej, w tym w okolicach Gorlic i Tarnowa.

Pierwsza wojna światowa, szczególnie w jej początkowym okresie, miała na terenie byłej Galicji Zachodniej intensywny i krwawy przebieg. Nacierające wojska rosyjskie wyparły siły Austro-Węgier ze znacznej części regionu i zostały zatrzymane pod Krakowem i Limanową. Sytuację odwróciło dopiero przełamanie frontu w czasie bitwy pod Gorlicami w maju 1915 roku. Określana jako „Małe Verdun”, bitwa ta kosztowała życie blisko dwustu tysięcy żołnierzy.

Zadaniem upamiętnienia poległych w wyniku walk zajął się utworzony w tym samym roku Oddział Grobów Wojennych w Krakowie (Kriegsgräberabteilung Krakau, w skrócie KGA). Na wystawie przybliżyliśmy działalność tej jednostki, w której prace zaangażowali się artyści reprezentujący liczne narody Austro-Węgier w schyłkowym okresie ich istnienia – zarówno ci bardziej znani, jak Dušan Jurkovič, Henryk Uziembło czy Alfons Karpiński, jak i ci odkryci dopiero w późniejszych latach: Hans Mayr, Gustaw Ludwig czy Heinrich Scholz.

Na wystawie pokazaliśmy m.in. plany i mapy topograficzne, niepublikowane wcześniej fotografie z czasów tworzenia założeń cmentarnych, a także rzeźby, nagrobki i dzieła sztuki pozyskane podczas remontów cmentarzy. W zbiorze pojawiły się również szkice dokumentujące życie koszarowe, pejzaże, pola bitew, miejsca tymczasowych pochówków, szkice rodzajowe, druki ulotne i sztukę medalierską.

Do szczególnie ciekawych eksponatów należały gwasze i akwarele widoków Krakowa i Galicji wiedeńskiego wedutysty Franza Polednego, akwaforty Roberta Pochopa, akwarele cmentarzy wojennych Reinholda Völkela oraz szkice olejne i akwarelowe Henryka Uziembły do zaginionej dziś panoramy „Gorlice 1915”. Dopełnieniem ekspozycji było pierwsze wydanie dzieła Rudolfa Brocha i Hansa Hauptmanna „Die Westgalizischen Heldengräber aus den Jahren des Weltkrieges 1914–1915” [Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914–1915], podsumowującego działalność Oddziału.

Wystawę przygotowaliśmy we współpracy z Małopolskim Urzędem Wojewódzkim w Krakowie. Prezentowane w części obiektowej materiały pochodziły przede wszystkim ze zbiorów prywatnych, a wraz z częścią planszową także z Archiwum Narodowego w Krakowie, Słowackiego Archiwum Narodowego w Bratysławie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Krakowa, Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, Galerii Malarstwa Alfonsa Karpińskiego w Stalowej Woli, Muzeum im. Stanisława Fischera w Bochni, Muzeum Okręgowego w Rzeszowie oraz Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach.

Zespół kuratorski

dr Agnieszka Partridge

Kuratorka wystawy

dr Beata Nykiel

Kuratorka Międzynarodowego Centrum Kultury

Zespół kuratorski

dr Agnieszka Partridge

Kuratorka wystawy

Dziennikarka, publicystka, historyczka sztuki. Doktor nauk technicznych Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Członkini m.in. PKN ICOMOS, Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, „Crux Galicjae”, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Stowarzyszenia Filmowców Polskich i Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Autorka albumowej monografii „Otwórzcie bramy pamięci. Cmentarze wojenne z lat 1914–1918 w Małopolsce” (wspólnie z fotografikiem Rafałem Korzeniowskim).

dr Beata Nykiel

Kuratorka Międzynarodowego Centrum Kultury

Poprzedni Następny

Drukuj