Wystawa jednego z najważniejszych twórców litewskich, którego dorobek jest zestawiany z artystami tej miary, co Wassily Kandinsky, Arnold Böcklin czy Odilon Redon. Wśród polskiej publiczności twórczość Čiurlionisa jest jednak mało znana, co dziwi tym bardziej, że związki artysty z polskim środowiskiem twórczym przełomu XIX i XX wieku były niezwykle silne. W Krakowie możemy zobaczyć blisko 100 prac – obrazów, grafik, rysunków, a także szkicowniki artysty.
Wystawa w Galerii MCK przybliża sylwetkę tego niezwykłego artysty-wizjonera, w którego twórczości można odnaleźć zarówno elementy symbolizmu, art noveau, jak i początki poszukiwań abstrakcyjnych. Čiurlionis był artystą niezwykle wszechstronnym – komponował muzykę, uprawiał malarstwo i grafikę, pisał poezje. Muzyczne doświadczenia próbował również wyrażać za pomocą języka plastycznego – muzyka była często obecna w jego pracach malarskich i graficznych. Malarskie fantazje Čiurlionisa łączy niezwykła atmosfera i nastrojowość. To swoiste pejzaże wyobraźni, świat z pogranicza snu i magii, duchowych przeżyć i mistycznego doświadczenia. W jego twórczości można się również doszukać inspiracji rodzimą kulturą litewską.
Równie istotną część bogatego oeuvre artysty stanowią pejzaże natury, które łączy niezwykła atmosfera i nastrojowość – mówi kuratorka wystawy Natalia Żak – To kontemplacyjne, przepełnione lirycznym pierwiastkiem kompozycje, które odczytywać można jako odbicie harmonijnej koncepcji świata.
Wśród pokazywanych prac znalazł się m.in. słynny cykl 8 obrazów pt. Zima (1907) – jedno z ważniejszych osiągnięć twórcy, które poprzez zastosowane rozwiązania formalne bywa rozpatrywane w kontekście jego prekursorskiego wkładu w rozwój tendencji abstrakcyjnych. Wystawa akcentuje również związek twórczości Čiurlionisa z kulturą rodzimą – poczynając od inspiracji artysty litewskim krajobrazem, mitologią i folklorem – a kończąc na zaangażowaniu twórcy w budowanie litewskiego życia kulturalnego. Litewski kontekst rozwijają m.in. prace Rajgród (1907), Litewski cmentarz (1909) czy szkice do nieukończonego dzieła artysty – opery Jurata (1908).
Wystawa Čiurlionisa jest nie tylko okazją do przybliżenia artystycznego dorobku przedwcześnie zmarłego twórcy, ale równocześnie odsyłać będzie do kwestii fenomenu przenikania się kultur, narodowej tożsamości i złożonych relacji polsko-litewskich.
Kuratorki wystawy Natalia Żak i Vaiva Laukaitiené (Litwa)
Współpraca Nijolé Adomavičiene, Danuta Gruzdiené
Aranżacja plastyczna Malwina Antoniszczak i Monika Bielak
Koordynacja projektu Regina Pytlik
Montaż wystawy Piotr Wilkosz, Jakub Wójtowicz, Emanuel Mróz
Projekt graficzny albumu i druków towarzyszących wystawie Krzysztof Radoszek, Radoszek Arts
Redaktor prowadzący Marzena Daszewska
Mikalojus Konstantinas Čiurlionis ur. 22 września 1875 w Oranach, zm. 10 kwietnia 1911 w podwarszawskim sanatorium Pustelniku (dziś Marki). Był uzdolniony muzycznie, uczył się grając w nadwornej orkiestrze księcia M. Ogińskiego, dzięki pomocy finansowej którego kształcił się w Warszawie w tamtejszym Instytucie Muzycznym, m.in. u Antoniego Sygietyńskiego i Zygmunta Noskowskiego. Później kontynuował studia w konserwatorium w Lipsku w klasie Karla Reinecke. W 1902 wrócił do Warszawy i podjął naukę w klasie rysunkowej, a w latach 1904–1906 studia w Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem m.in. Ferdynanda Ruszczyca i Konrada Krzyżanowskiego. Zaprzyjaźnił się wtedy z Eugeniuszem Morawskim, podobnie jak on kompozytorem i malarzem. W 1907 r. wyjechał do Wilna. Włączył się w działalność Litewskiego Towarzystwa Artystycznego, zakładając w nim sekcję muzyczną. Zorganizował 2. Wystawę malarstwa litewskiego oraz 1. Konkurs Kompozytorów Litewskich. Rozpoczął naukę języka litewskiego. W 1908 r. wyjechał do Petersburga, gdzie nawiązał kontakt z grupą malarską Świat Sztuki. Rok później ożenił się z litewską poetką Sofiją Kymantaitė.
Szczególnie upodobał sobie technikę tempery. Jako grafik tworzył fluoroforty, plakaty, ilustracje do książek.
Od ok. 1905 r. tworzył na pół abstrakcyjne obrazy malowane techniką tempery o muzycznych tytułach (np. dyptyk Preludium i Fuga). Namalował ok. 300 obrazów, z których wiele wystawionych jest muzeum Čiurlionisa w Kownie. Ulegał wpływom Arnolda Böcklina, A.V. Beardsleya i swego nauczyciela Ferdynanda Ruszczyca.
W abstrakcyjnych układach kompozycji zawierał impresje muzyczne. Trzyczęściowe prace malowane temperą układał w cykle niejednokrotnie wzorowane na cyklach muzycznych. Są więc cykle sonat: Sonata węża, Sonata morza, Sonata piramid, Sonata słońca, Sonata wiosenna, Sonata letnia, Sonata jesienna, dyptyki Preludium i fuga i Symfonia żałobna.
/na podstawie danych z http://pl.wikipedia.org/
Ekspozycja jest przygotowana we współpracy z Narodowym Muzeum Sztuki M. K. Čiurlionisa w Kownie.
Wystawa realizowana w ramach projektu: Litwa w Krakowie. Sezon kultury 2015
Partnerzy: Ambasada Republiki Litewskiej w Rzeczypospolitej Polskiej i Litewski Instytut Kultury
Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz Ministerstwa Kultury Republiki Litwy
Wystawa ubezpieczona przez „Lietuvos draudimas
Publikacje
