„Kraków stał się szczególnym celem niemieckich planów likwidacji polskości. Przesądziło to o losie miasta, któremu władze hitlerowskie wyznaczyły nie tylko rolę stolicy «Nebenlandu», lecz także wzorowego miasta niemieckiego na Wschodzie. Temu celowi służył specjalny program «odpolszczenia» Krakowa, polegający nie tylko na stosowaniu krwawego terroru, ale także na niszczeniu polskich elit oraz instytucji kulturalnych i naukowych […]. Eksterminacji polskiej inteligencji towarzyszyła intensywnie prowadzona akcja propagandowa mająca wykazać, że od swej prehistorii aż po epokę Franciszka Józefa I cały dorobek cywilizacyjny Kraków zawdzięczał Niemcom” – „Niechciana stołeczność”, prof. Jacek Purchla.
Ten wyjątkowy album zawiera ponad trzysta ilustracji, jest też kompendium aktualnej wiedzy na temat dziedzictwa Trzeciej Rzeszy w Krakowie. Pokazuje on mało znany i przemilczany fragment historii miasta. Znaleźć w nim można fotografie miejsc najbardziej znanych i utożsamianych z Krakowem, ale obciążonych hitlerowską scenografią ideologiczną: flagi Trzeciej Rzeszy na Zamku Królewskim na Wawelu; zburzonego pomnika Mickiewicza; niemal niewidocznego spod flag ze swastykami krakowskiego Rynku, przemianowanego na Adolf Hitler Platz; dziedzińca Zamku Królewskiego na Wawelu podczas rocznicy urodzin Adolfa Hitlera; Muzeum Narodowego służącego jako dom niemiecki i kasyno; Collegium Maius przemianowanego na Institut für Deutsche Ostarbeit.
Obok materiału fotograficznego w albumie znajdują się także plany architektoniczno-urbanistyczne, dzięki którym Kraków miał stać się wzorcowym miastem Trzeciej Rzeszy, wygodnym dla niemieckich mieszkańców i dostosowanym do potrzeb niemieckiej administracji. Kalki i rysunki architektoniczne pokazują zaś to, co nie został zrealizowane, stawią zaś dzisiaj nie tylko dokument niemieckiej myśli kolonizacyjnej, ale też pamiątkę z czasu wojny, prezentując przerażające plany zniszczenia i forsowanej kosztem życia więźniów obozowych intensywnej przebudowy.
Materiałowi graficznemu towarzyszą eseje prof. Andrzeja Chwalby, dr Żanny Komar, dr Moniki Rydiger i prof. Jacka Purchli, omawiające działalność Niemców w przestrzeni miejskiej oraz życie codzienne w okupowanym Krakowie.
Do polskojęzycznego albumu dołączona jest broszura zawierająca anglojęzyczne wersje zawartych w nim tekstów („Unwanted. Architecture and Urban Planning in Kraków during the German Occupation of 1939–1945″).
Spis treści
Agata Wąsowska-Pawlik, Wstęp | Introduction
Jacek Purchla, Niechciana stołeczność | Unwanted capital status
Andrzej Chwalba, Codzienność czasu okupacji | Daily life under German occupation
Żanna Komar, Uralte deutsche Stadt Krakau. Stare miasto pod nowym niemieckim hasłem | Uralte deutsche Stadt Krakau: An old city with a new German slogan
Monika Rydiger, Zawłaszczanie przestrzeni miasta. Kraków w niechcianej scenografii | Usurping the city space: oppression by design
Katalog wystawy | Exhibition catalogue
0. Trzecia Rzesza w Krakowie – początki | 0. The Third Reich in Kraków – the first phase
1. Propaganda zdobywców | 1. The conquerors’ propaganda
Oprawa uroczystości Dni NSDAP w Generalnym Gubernatorstwie – projekt Helmutha Heinsohna z 1941 roku | Decorative elements created for the festive ‘NSDAP Days’ in the General Government – designed in 1941 by Helmuth Heinsohn
Propaganda z literą V | Propaganda with the letter V
2. Urbanistyka – wizje i rzeczywistość | 2. Urban planning – visions and reality
Regierungsviertel | Regierungsviertel (The government quarter)
Hubert Ritter 1886–1967 | Hubert Ritter 1886–1967
Nowe obszary i osie komunikacyjne | New areas and urban axes
Gross Krakau | Gross Krakau (Greater Kraków)
Struktura urzędów | Departmental structures
Richard Rattinger 1875–1942 | Richard Rattinger 1875–1942
Theodor Bauder 1888–1945 | Theodor Bauder 1888–1945
Georg Stahl 1880–1974 | Georg Stahl 1880–1974
Herbert Pohl ?–? | Herbert Pohl ?–?
Kierunki rozwoju sieci kolejowej | The development of the rail network
Architektura obiektów kolejowych | Architecture of railway buildings
Rakowice w służbie orłów Luftwaffe | Rakowice in the service of the Luftwaffe eagles
Inne wojenne lotniska Krakowa | Other military airfields in Kraków
3. Alte deutsche Stadt Krakau | 3. Alte deutsche Stadt Krakau
Podcienia | Arcades
Siedziba NSDAP | The NSDAP headquarters
Przebudowa gmachu Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Feniks” w Krakowie (1941–1942) | The remodelling of the building of the ‘Feniks’ Insurance Society in Kraków (1941–1942)
Adaptacja budynku Collegium Maius na potrzeby Institut für Deutsche Ostarbeit (IDO) | Adaptation of the Collegium Maius building for the needs of the Institut für Deutsche Ostarbeit (IDO, Institute for German Work in the East)
Regulacja w obrębie placu Szczepańskiego | Adjustments around Szczepański Square
4. Krakauer Burg | 4. Krakauer Burg
Nazistowska przebudowa Wawelu | The Nazi remodelling of Wawel
Biuro projektowe na Wawelu | The design office at Wawel
Edgar Horstmann 1902–1994 | Edgar Horstmann 1902–1994
Franz Koettgen 1906–? | Franz Koettgen 1906–?
Dziedziniec wawelski | The Wawel courtyard
Adolf Szyszko-Bohusz 1883–1948 | Adolf Szyszko-Bohusz 1883–1948
Otoczenie Wawelu | Wawel’s surroundings
5. Architektura i budownictwo | 5. Architecture and construction
Osiedle mieszkaniowe przy ulicy Królewskiej (Siedlung Reichstrasse) | Housing estate in Królewska Street (Siedlung Reichstrasse)
Alfred Aldinger 1910–1993 | Alfred Aldinger 1910–1993
Zbigniew Kupiec 1905–1990 | Zbigniew Kupiec 1905–1990
Schloss Wartenberg | Schloss Wartenberg
6. Jak u siebie w domu | 6. Just like home
Hotele | Hotels
Oswald Haerdtl 1899–1959 | Oswald Haerdtl 1899–1959
Budynek Instytutu Balneologicznego i projekty jego wymuszonej przebudowy | The building of the Balneological Institute and the design of its forced remodelling
Józef Gałęzowski 1877–1963 | Józef Gałęzowski 1877–1963
Budynek Nowego Gmachu Muzeum Narodowego oraz jego adaptacje na dom niemiecki i kasyno | The New Main Building of the National Museum and its adaptation into a ‘German House’ and casino
Bar (Trinkstube) w Grand Hotelu | The bar (Trinkstube) in the Grand Hotel
Przebudowa pałacu Larischa przy ulicy Brackiej 13 na lokal dla personelu magistratu | The remodelling of the Larisch Palace in 13 Bracka Street into a residence for staff from the Town Hall
7. Segregacja rasowa | 7. Racial segregation
Miasto podzielone | A divided city
Mury getta | The ghetto walls
8. Architektura zagłady | 8. Architecture of the Holocaust
KL Plaszow | KL Plaszow
Jakub Stendig 1891–1952 | Jakub Stendig 1891–1952
Zygmunt Grünberg 1896–1945 | Zygmunt Grünberg 1896–1945
Diana Reiter (Reiterówna) 1902–1943 | Diana Reiter (Reiterówna) 1902–1943
Niemieckie nazistowskie obozy pracy dla Żydów | Jewish Labour Camps
9. Epilog | 9. Epilogue
Betonowe słupy | The concrete columns
Relikt nazistowskiego kamiennego orła | The remains of a Nazi stone eagle
Wykłady na Wawelu dla studentów pierwszego roku Wydziału Architektury | Lectures at Wawel for first-year students of the Faculty of Architecture
Wybrana bibliografia | Selected bibliography
Indeks nazwisk | Index of personal names
Źródła ilustracji | Photographic credits