{"id":26383,"date":"2026-01-27T20:25:21","date_gmt":"2026-01-27T20:25:21","guid":{"rendered":"https:\/\/mck.krakow.pl\/wystawy\/m-k-ciurlionis-litewska-opowiesc\/"},"modified":"2026-03-19T16:10:28","modified_gmt":"2026-03-19T16:10:28","slug":"m-k-ciurlionis-litewska-opowiesc","status":"publish","type":"wystawy","link":"https:\/\/mck.krakow.pl\/en\/wystawy\/m-k-ciurlionis-litewska-opowiesc\/","title":{"rendered":"MAKOM. Dani Karavan. Esencja miejsca"},"content":{"rendered":"\n

Makom<\/em> znaczy po hebrajsku \u201emiejsce\u201d. To s\u0142owo to zarazem klucz do rozumienia sztuki Daniego Karavana. Miejsce jest bowiem dla artysty punktem wyj\u015bcia, inspiracj\u0105, jednocze\u015bnie kontekstem i materi\u0105 dzie\u0142a zar\u00f3wno w przestrzeni naturalnej, jak i w przestrzeni miejskiej, galeryjnej b\u0105d\u017a muzealnej.<\/p>\n\n

<\/div>\n\n

Tworzywem dla artysty s\u0105 nie tylko beton, kamie\u0144, stal, drewno, ale tak\u017ce woda, piasek, ro\u015blinno\u015b\u0107, wiatr, s\u0142o\u0144ce, \u015bpiew ptak\u00f3w, krajobraz, a nawet widok z okna i pustka. Z tych sk\u0142adnik\u00f3w izraelski artysta kreuje prace site-specific<\/em>, czyli przeznaczone dla wybranego, konkretnego miejsca i wchodz\u0105ce w wielorakie relacje z jego przestrzeni\u0105. Dla artysty ludzie s\u0105 zawsze integralnym i dope\u0142niaj\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107 elementem jego dzie\u0142a. Wykreowane przez Karavana formy zach\u0119caj\u0105 ludzi do wej\u015bcia w dzie\u0142o, do fizycznej aktywno\u015bci, interakcji i estetycznej percepcji. Staj\u0105 si\u0119 bardziej aktorami ni\u017c biernym widzami.<\/p>\n\n

Dani Karavan to izraelski artysta urodzony w Tel Awiwie w rodzinie galicyjskich emigrant\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach dwudziestych XX wieku przyjechali do Palestyny, aby wsp\u00f3lnie z innymi k\u0142a\u015b\u0107 podwaliny pod przysz\u0142e pa\u0144stwo \u017cydowskie. Edukacj\u0119 artystyczn\u0105 pobiera\u0142 mi\u0119dzy innymi w za\u0142o\u017conej w 1906 roku przez Borysa Schatza Akademii Sztuki i Wzornictwa Bezalel. Uczelnia ta w pierwszym okresie swojego istnienia skupia\u0142a si\u0119 przede wszystkim na zdefiniowaniu, czy raczej stworzeniu narodowej sztuki izraelskiej, pr\u00f3buj\u0105c \u0142\u0105czy\u0107 wp\u0142ywy wszystkich kultur, jakie reprezentowali przybywaj\u0105cy do Palestyny osadnicy. R\u00f3wnie\u017c w projektach Karavana wielokrotnie mo\u017cna dostrzec inspiracje lokalnymi kulturami.<\/p>\n

\n \n
<\/div>\n\n \n \n\n
\n
\n
\n \"\" \n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n\n
\n
\n \n Do jego najs\u0142ynniejszych dzie\u0142 nale\u017c\u0105:
\r\nNegev Monument czyli Pomnik Brygady Negev w Beer Szewie (1963\u20131968) \u2013 pierwsza wielkoskalowa praca Karavana, okre\u015blana jest przez niego samego jako idiom jego tw\u00f3rczo\u015bci. Betonowa struktura wsp\u00f3\u0142gra z otaczaj\u0105c\u0105 j\u0105 pustyni\u0105, a dodatkowego efektu akustycznego dostarczaj\u0105 organy wiatrowe. <\/div>\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n\n \n\n <\/div>
\n \n
<\/div>\n\n \n \n\n
\n
\n
\n \"\" \n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n\n
\n
\n \n Kikar Levana (Bia\u0142y Plac) w Tel Awiwie (1977\u20131988) to ho\u0142d dla budowniczych miasta, zw\u0142aszcza cz\u0119\u015bci wzniesionej przez architekt\u00f3w z kr\u0119gu Bauhausu. Tel Awiw (hebr. Wzg\u00f3rze wiosny) to miasto stworzone od podstaw przez osadnik\u00f3w \u017cydowskich, kt\u00f3re w ci\u0105gu stu lat rozros\u0142o si\u0119, by sta\u0107 si\u0119 nowoczesn\u0105 metropoli\u0105. Dzie\u0142o Karavana umieszczone w przestrzeni miejskiego parku zgodnie z zamierzeniem autora, szybko sta\u0142o si\u0119 dla mieszka\u0144c\u00f3w Tel Awiwu ulubionym miejscem wypoczynku. <\/div>\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n\n \n\n <\/div>\n

<\/p>\n\n

W\u015br\u00f3d dzie\u0142 Karavana bardzo wa\u017cne miejsce zajmuj\u0105 te upami\u0119tniaj\u0105ce ofiary II wojny \u015bwiatowej i Holocaustu. Do tej grupy nale\u017c\u0105 mi\u0119dzy innymi pomnik W ho\u0142dzie wi\u0119\u017aniom obozu w Gurs<\/em> (1993-1994) czy berli\u0144ski Pomnik Pomordowanych Sinti i Rom\u00f3w Europy, Ofiar Narodowego Socjalizmu<\/em> (1992\u20132012).<\/p>\n

\n \n
<\/div>\n\n \n \n
\n\n
\n
\n \n Pasa\u017ce \u2013 w ho\u0142dzie dla Waltera Benjamina w Portbou (1990\u20131994) jest chyba najbardziej znanym dzie\u0142em Karavana, zrealizowanym w miejscu wiecznego spoczynku tragicznie zmar\u0142ego w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach w 1940 roku niemiecko-\u017cydowskiego filozofa, Waltera Benjamina. Prowadz\u0105cy prosto w odm\u0119ty kot\u0142uj\u0105cych si\u0119 fal korytarz, to w pewnym sensie droga donik\u0105d, kt\u00f3ra przypomina o jego tragicznej \u015bmierci. <\/div>\n
<\/div>\n <\/div>\n\n
\n
\n \"\" \n <\/div>\n <\/div> <\/div>\n\n <\/div>\n \n\n \n\n <\/div>\n

<\/p>\n\n

Wymowa pomnik\u00f3w tworzonych przez artyst\u0119 cz\u0119sto zwi\u0105zana jest z tematami tolerancji, pokoju i poszanowania praw cz\u0142owieka. Droga Praw Cz\u0142owieka w Norymberdze<\/em> (1988\u20131993) i Droga Pokoju<\/em> (Niccana, 1996\u20132000) na granicy izraelsko-egipskiej to dwa dzie\u0142a bazuj\u0105ce na podobnej koncepcji i wyra\u017caj\u0105ce podstawowe warto\u015bci, kt\u00f3rym ho\u0142duje Karavan. W obu tych za\u0142o\u017ceniach podstawow\u0105 osi\u0105 jest linia wyznaczana przez pot\u0119\u017cn\u0105 kolumnad\u0119.<\/p>\n\n

Karavan ma na swoim koncie szereg wystaw indywidualnych i zbiorowych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105: Makom<\/em> (herb. Miejsce<\/em>, zaprezentowana w 1982 roku w Tel Aviv Museum of Art oraz Kunsthalle w Baden-Baden, Environment dla pokoju<\/em> (Forte di Belvedere, Florencja 1978) czy instalacja Kadish \u2013 Requiem dla Sabry<\/em>. To ostatnie dzie\u0142o szczeg\u00f3lnie nawi\u0105zuje do \u201ekorzeni\u201d samego artysty, poniewa\u017c tym mianem okre\u015bla si\u0119 \u017byd\u00f3w urodzonych i wychowanych na terenie Palestyny. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje jeszcze inna wyj\u0105tkowa praca, zatytu\u0142owana Modlitwa o pok\u00f3j Jerozolimy<\/em> \u2013 monumentalna dekoracja \u015bcienna umieszczona w g\u0142\u00f3wnej sali obrad izraelskiego Knessetu.<\/p>\n\n

Szczeg\u00f3lnym elementem niniejszej krakowskiej wystawy jest Hommage \u00e0 Tadeusz Kantor<\/em> \u2013 instalacja stworzona przez Daniego Karavana specjalnie dla Galerii MCK i odnosz\u0105ca si\u0119 do wieloletniej znajomo\u015bci obu artyst\u00f3w.<\/p>\n\n

<\/div>\n
\n\n \n \n <\/div>\n
\n\n \n \n
\n\n \n
\n\n \n
\n

\n