35 lat Międzynarodowego Centrum Kultury

Od 35 lat Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie buduje mosty tam, gdzie historia i polityka często stawiały granice. To tutaj spotykają się sztuka, dziedzictwo i idee Europy Środkowej — regionu pełnego różnic, napięć, ale też wspólnych doświadczeń. Jubileusz MCK to nie tylko okazja do podsumowań, lecz także opowieść o instytucji, która od początku wierzyła, że kultura może być językiem porozumienia, narzędziem dialogu i kluczem do rozumienia współczesnego świata.

Misją MCK jest dialog i współtworzenie opowieści o kulturze i tożsamości Europy Środkowej ponad granicami. Jako instytucja utrzymujemy rozległe międzynarodowe kontakty kulturalne i intelektualne. Realizujemy w ten sposób założenia dyplomacji publicznej, zdolnej do tworzenia więzi odpornych na doraźne zmiany koniunktur. Przez lata gościliśmy w naszej siedzibie postaci ze świata sztuki, nauki, polityki i sektora pozarządowego. Podejmowaliśmy zarówno prezydentów, jak i laureatki i laureatów Nagrody Nobla, wśród nich Shimona Peresa, którego esej „Od świata granic do świata horyzontów” stał się w pewnym stopniu metaforą wszystkich naszych działań. 



Shimon Peres, laureat Pokojowej Nagrody Nobla oraz prof. Jacek Purchla (1994 r.).

MCK zainaugurowało działalność 29 maja 1991 roku podczas pamiętnej konferencji KBWE poświęconej dziedzictwu kulturowemu. Było to pierwsze takie spotkanie Wschodu i Zachodu po zniesieniu żelaznej kurtyny — owoc bezprecedensowej współpracy rządu i samorządu. Centrum stało się pierwszą w Polsce narodową instytucją kultury nowej generacji, eksperymentem w otwieraniu się kraju na świat poprzez kulturę. Dzięki połączeniu interdyscyplinarnego podejścia do kwestii dziedzictwa z potrzebą dialogu ponad granicami MCK nadal pozostaje przedsięwzięciem nowatorskim. „Wizja MCK to wizja instytucji otwartej, która budzi w ludziach ciekawość świata — tego najbliższego, środkowoeuropejskiego. Chodzi o to, by mimo różnic dostrzec, że jesteśmy w stanie tworzyć wspólne narracje o tym regionie, jego sztuce i kulturze” — zaznacza Agata Wąsowska-Pawlik, dyrektorka MCK, nawiązując również do przyszłości instytucji. 

Agata Wąsowska-Pawlik, dyrektorka MCK, podczas Europejskiego Szczytu Dziedzictwa Kulturowego 2026 w Nikozji.


Od pierwszych dni istnienia MCK jest głosem Polski w dyskusji o dziedzictwie — zarówno w relacjach z bliskimi sąsiadami, jak i na arenie światowej. Zadaniem Centrum było i jest upowszechnianie wyników badań nad fenomenem dziedzictwa i Europą Środkową w Polsce oraz wzmacnianie pozycji kraju jako aktywnego uczestnika międzynarodowej debaty w sprawach dziedzictwa i kultury. Dialog z sąsiadami dobrze odzwierciedlają liczne zrealizowane w ciągu ostatnich 35 lat projekty. Do jednych z kluczowych należy z pewnością współpraca w ramach państw Grupy Wyszehradzkiej, co symbolicznie zapoczątkowała wizyta czterech premierów V4 w 2001 roku. 

Premierzy państw Grupy Wyszehradzkiej dokonują otwarcia pomieszczeń przeznaczonych dla Akademii Dziedzictwa.

 
Angażujemy się w promocję polskiej kultury na świecie oraz w rozwijanie współpracy naukowo-kulturalnej. Realizujemy projekty z najważniejszymi organizacjami, takimi jak UNESCO czy Rada Europy, a także ze stowarzyszeniami i sieciami kulturalnymi jak Europa Nostra, Culture Action Europe, ENCATC (European network on cultural management and policy), CULTURELINK, International Association of Research Institutes in the History of Art (RIHA). Formuła otwartości, obiektywizmu, rzeczowej analizy, misja edukacji i przybliżania zjawisk ważnych dla środkowoeuropejskiej kultury sprawia, że MCK — szczególnie w obliczu współczesnych wyzwań — pozostaje instytucją Polsce i Europie niezwykle potrzebną.



World Heritage Young Professionals Forum, towarzyszące 41. Sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Krakowie (2017).


Europa Środkowa jest punktem wyjścia lub odniesienia dla wszystkich podejmowanych przez nas przedsięwzięć. Należą do nich liczne wystawy, w których wątek środkowoeuropejski jest obecny zawsze, oraz — a może przede wszystkim — działalność wydawnicza. Nie będzie przesadą nazwanie MCK polskim oknem na region i polskim obserwatorium zachodzących w nim przemian kulturowych. Wszystkie te działania łączy wspólny cel: interdyscyplinarna refleksja nad dziedzictwem kulturowym, które w czasach tak dynamicznych zmian zyskuje na znaczeniu. Budujemy narrację pozbawioną stereotypów i prostych odpowiedzi — zarówno w odczytywaniu przeszłości, jak i w badaniu teraźniejszości. Europę Środkową widzimy jako różnorodną kulturowo, skomplikowaną historycznie oraz fascynującą badawczo i artystycznie.

Innowacyjne podejście do dziedzictwa jako czynnika rozwoju oraz realizowane projekty udowodniły, że przeszłość ma wielowymiarowe znaczenie dla przyszłości. Pokazaliśmy, że dziedzictwo kulturowe to nie tylko zabytkowe budowle i zamknięte w muzeach eksponaty, lecz także — a może nade wszystko — element tożsamości, fundament kapitału społecznego oraz ważny sektor gospodarki. Propagując takie podejście, MCK już od 2001 roku prowadzi Akademię Dziedzictwa — jedyne studia podyplomowe poświęcone nowoczesnej filozofii zarządzania dziedzictwa.

Gdy świętowaliśmy nasze 30-lecie, zmagaliśmy się z pandemią i ograniczeniami, które głęboko dotknęły sektor kultury. Dziś — w niespokojnych czasach — na nowo definiujemy swoją rolę i podkreślamy kulturę jako czynnik budujący odporność społeczną. Międzynarodowe Centrum Kultury jest przykładem, jak wiele można zbudować na tym, co wspólne, ale też na odkrywaniu wzajemnych różnic. „MCK powstało jako instytucja z zupełnie nową misją — misją wykorzystania dziedzictwa kulturowego, materialnego i niematerialnego, naszej pamięci oraz tożsamości, do dialogu z sąsiadami w nowej układance politycznej” — podkreślał prof. Jacek Purchla, założyciel instytucji i jej wieloletni dyrektor, wspominając początki MCK. Dzisiaj pamiętamy o tym zobowiązaniu, opowiadając o dziedzictwie poprzez kulturę, sztukę, tradycję i kreatywność. Wierzymy, że poznawanie historii i cudzych doświadczeń pozwala lepiej rozumieć współczesność i budować dobre relacje, również w momentach kryzysu.

Przemówienie prof. Jacka Purchli 29 maja 1991 roku w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego na Wawelu.

Jubileusz 35-lecia to dla nas czas zmian i rozwoju. Historyczna siedziba MCK — kamienica „Pod Kruki” przy Rynku Głównym 25 w Krakowie — przechodzi obecnie modernizację finansowaną w ramach programu FEnIKS. Dzięki temu tworzymy przestrzeń jeszcze bardziej otwartą i lepiej dostosowaną do potrzeb publiczności. Nowa strefa edukacyjna, księgarnia i kawiarnia staną się miejscem spotkań i ożywionych dyskusji.

Serce MCK zawsze biło dla Krakowa — mamy nadzieję, że będziecie nam towarzyszyć przez kolejne 35 lat tej fascynującej podróży.

35 lat MCK w liczbach:

• stworzyliśmy ponad 200 wystaw w Polsce i na świecie,

• byliśmy organizatorami blisko 200 międzynarodowych konferencji i seminariów,

• zrealizowaliśmy ponad 100 specjalistycznych programów edukacyjnych i stypendialnych,

• współpracowaliśmy z 1500 autorami z całego świata,

• wydaliśmy blisko 500 publikacji w języku polskim i w językach obcych,

• w bibliografii MCK znajduje się około 7000 pozycji,

• posiadamy 48 tys. woluminów w specjalistycznym księgozbiorze Biblioteki MCK.