Plany i zamierzenia MCK na 2018 rok

Rok 2018 niesie wiele znaczeń. Dwa z nich znajdą szczególne odzwierciedlenie w programie Międzynarodowego Centrum Kultury. W wymiarze środkowoeuropejskim rok ten oznacza stulecie wielkiego przełomu, który unieważnił stary porządek i w naszej części kontynentu ustanowił nowy ład. Nie bez przesady można powiedzieć, że rok 1918 był momentem narodzin nowoczesnego Środkowoeuropejczyka.

Z kolei w wymiarze ogólnoeuropejskim rok 2018 ogłoszony został Europejskim Rokiem Dziedzictwa Kulturowego (ERDK). Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołało MCK do koordynowania ERDK w Polsce. Rolą Centrum będzie wspieranie organizacji i instytucji w inicjatywach wpisujących się w założenia ERDK. W tym celu zorganizowanych zostanie wiele wydarzeń: konferencji, seminariów, wystaw, programów edukacyjnych, konsultacji, stażów i wolontariatów. Przygotowane zostaną także specjalne publikacje, między innymi pierwsze polskie wydanie esejów i artykułów pioniera teorii dziedzictwa Johna Tunbridge’a. Wiedzę i wsparcie w ramach ERDK uzyskać będzie można nie tylko w samym MCK, ale również w innych miastach Polski, gdzie zamierzamy dotrzeć z tymi działaniami.

Na stulecie 1918–2018 pragniemy spojrzeć przez pryzmat architektury, miast, przestrzeni i krajobrazu. Rok zainaugurujemy wystawą „Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm” otwartą w Galerii  MCK jeszcze w roku 2017. Jest ona wielowymiarowym portretem miasta i podkreśla rolę Lwowa jako centrum nowoczesności w czasach Drugiej Rzeczypospolitej. Kolejna wystawa – „Stambuł. Dwa światy, jedno miasto” – ukaże metropolię, gdzie Europa styka się z Azją, jako miejsce konfrontacji także innych światów. Fotografia stambulska od połowy XIX wieku do lat czterdziestych XX wieku utrwaliła niezwykły moment, w którym w dwutysiącletnią metropolię wtargnęła nowoczesność, uchwyciła nie tylko zmianę w krajobrazie miasta, ale przede wszystkim przemiany społeczne i obyczajowe, jakie przyniósł schyłek Imperium Osmańskiego i narodziny Republiki Turcji.

Zwieńczeniem roku będzie wystawa „Architektura niepodległości w Europie Środkowej”. Zarysuje ona szeroki horyzont tego, co działo się w naszej części Europy od roku 1918 – nową geografię, urbanistykę i architekturę młodych państw, najbliższe otoczenie człowieka – domy, osiedla, miasta, obiekty turystyczne czy miejsca wypoczynku. Poprzez zestawienie przykładów z wielu krajów spróbujemy wskazać różnice i podobieństwa w podejściu do przestrzeni w Europie Środkowej. Kontrapunktem do wystawy będzie książka „11 listopada 1918 jako miejsce pamięci. Niezwykła historia święta niepodległości” – dyskusji wokół daty i interpretacji procesu, który doprowadził od ukonstytuowania się niepodległego państwa – ukazana na tle innych państw. Pozwoli to umieścić polski przypadek w szerokim kontinuum regionalnych sporów o pamięć.

Na pamięć, nowoczesność, miasto, Europę Środkową spoglądamy wieloaspektowo, nie unikamy kontrowersji. Taka jest bowiem natura dziedzictwa – procesu reinterpretacji przeszłości, ale także obszaru debaty. I takim też pozostaje Międzynarodowe Centrum Kultury – miejscem nieustającego dialogu.

Dyrektor MCK – Agata Wąsowska‑Pawlik

Projekt: „Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego 2018”
Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego (ERDK 2018) to ogólnoeuropejska kampania, której celem jest poszerzanie wiedzy o społecznym i gospodarczym znaczeniu dziedzictwa kulturowego. W całej Unii Europejskiej odbędą się z tej okazji tysiące wydarzeń i projektów, prezentujących nie tylko dziedzictwo poszczególnych społeczności, ale jego znaczenie dziedzictwa w życiu każdego z nas.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyznaczyło Międzynarodowe Centrum Kultury do koordynowania ERDK w Polsce. Zadaniem koordynatora jest promocja roku oraz aktywizacja polskich organizacji i instytucji do realizacji działań wpisujących się w cele i założenia ERDK.

Działania w ramach ERDK adresowane są do szerokiej publiczności, przede wszystkim do dzieci i młodzieży, środowisk zajmujących się dziedzictwem, decydentów oraz przedstawicieli świata biznesu. Priorytetem MCK jest zaangażowanie tych grup w ochronę dziedzictwa oraz zachęcanie do współpracy podmiotów działających w różnych sektorach (ochrona środowiska, biznes, sektor kultury i kreatywny, turystyka itp.).

W ramach Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego MCK przygotuje wiele własnych projektów:

• konferencję „Znak Dziedzictwa Europejskiego” (wrzesień)

Znak Dziedzictwa Europejskiego (ZDE) został ustanowiony przez UE w 2011 roku. Wyróżnia obiekty posiadające wartość europejskiego symbolu i odgrywające znaczącą rolę w historii i kulturze Europy lub budowaniu UE. Podczas trzydniowej konferencji poruszona zostanie kwestia budowania europejskich narracji, dyskutowany będzie branding miejsc, na przykładzie wybranych obiektów wyróżnionych znakiem omówione zostaną kwestie zarządzania oraz wyzwania, z jakimi ich zarządcy muszą się mierzyć.

• seminaria „Dziedzictwo i jego potencjał prorozwojowy” (kwiecień–październik)

Cykl otwartych dla publiczności seminariów w sześciu miastach Polski na temat społecznego i gospodarczego potencjału dziedzictwa.

• premierę publikacji esejów Johna Tunbridge'a, „Zmiana warty. Dziedzictwo na przełomie wieków

Wybór esejów jednego z najwybitniejszych żyjących heritologów (i ojców założycieli dyscypliny) stanowiący jednocześnie pierwszą polskojęzyczną prezentację wyjątkowego wkładu Johna Tunbridge’a do światowych badań nad dziedzictwem kulturowym. Zebrane w tomie artykuły są świadectwem zmian, jakie w ostatnich trzydziestu latach zaszły w sposobach postrzegania i rozumienia dziedzictwa, a także transkontynentalną podróżą przez miejsca, w których wykuwało się nowoczesne myślenie na jego temat. W swoich esejach Tunbridge zastanawia się nad tym, do kogo należy dziedzictwo, przygląda się kłopotliwemu dziedzictwu apartheidu w Republice Południowej Afryki i postkolonialnemu w Indiach Zachodnich, a także snuje refleksje nad „ciemną stroną” turystyki i wyzwaniami stojącymi przed rewitalizacją miast historycznych. Jego teksty to nie tylko pasjonująca i erudycyjna, lecz także niezbędna lektura dla każdego zainteresowanego związkami pomiędzy przeszłością a teraźniejszością.

• premierę książki dla dzieci pt. „Bestiariusz polski” przygotowywanej we współpracy z Wydawnictwem Dwie Siostry

Wydawnictwo ma przybliżyć w dostępny i atrakcyjny sposób tematykę materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego i skłonić rodziców do rozmów na temat jednostkowej oraz wspólnej odpowiedzialności za nie.

• premierę kwartalnika „Herito”, nr 32; temat: „Znak Dziedzictwa Europejskiego”

• wystawę „Architektura niepodległości w Europie Środkowej

• wystawę „Fundusze europejskie dla dziedzictwa

• programy edukacyjne poświęcony dziedzictwu: specjalną edycję szkoły letniej V4 Heritage Academy, cykl „Lekcje o dziedzictwie” , „12 spacerów na 12 miesięcy

• rozwój centrum wolontariatu i staży

Częścią ERDK 2018 jest też kampania edukacyjno-informacyjna na ulicach polskich miast, poświęcona różnym, nie zawsze oczywistym aspektom dziedzictwa kulturowego. Przyciągające uwagę citylighty autorstwa Krzysztofa Radoszka można oglądać w Krakowie do połowy lutego.

Projekt: „Kraków jako most”
O wyjątkowości Krakowa przesądza jego środkowoeuropejski charakter, ale świadczy o niej także wiele innych relacji, jakim miasto zawdzięcza swą pozycję i bogactwo dziedzictwa. Projekt „Kraków jako most” służy przywołaniu mniej oczywistych związków Krakowa – z cywilizacją osmańsko-turecką oraz światem Wielkiego Stepu. Choć trudno wyobrazić sobie Kraków bez lajkonika, choć niemal wszyscy wiedzą, dlaczego hejnał urywa się wpół taktu, świadomość roli Krakowa jako pomostu między Europą a Bliskim Wschodem i Azją Środkową jest nikła.

Mało kto pamięta na przykład, że Jan Matejko nie tylko odwiedził Imperium Osmańskie, ale również stworzył kilka obrazów o tematyce orientalnej, które dziś – razem z licznymi pamiątkami z podróży – można oglądać w jego krakowskim muzeum. Okazuje się, że po ponad sześciuset latach od nawiązania gospodarczych, politycznych i kulturalnych relacji między Polską a Turcją wciąż niewiele o sobie wiemy.

Kultura daje ogromne możliwości wzajemnego doświadczania i oddziaływania. Dlatego w roku 2018 MCK pragnie poszerzyć świadomość związków Krakowa, pokazując „kulturalny most” przerzucony między Europą a Azją. To również okazja do rozmowy nad wyzwaniami współczesności, nad dialogiem kultur, szacunkiem dla innych cywilizacji i systemów wartości, otwartością na Innego. Dziedzictwo Krakowa zaświadcza, że spotkanie kultur nie musi być zderzeniem, lecz może twórczo owocować.

W ramach projektu „Kraków jako most” MCK planuje:

• przygotowanie wystawy „Stambuł. Dwa światy, jedno miasto” (8 maja – 2 września 2018)

Kuratorki: dr Beata Nykiel, dr Monika Rydiger

Nie ma na świecie drugiej takiej metropolii. Stambuł to jedyne miasto rozciągające się na dwóch kontynentach: z jednej strony Bosforu ma Europę, z drugiej – Azję. Dawna stolica Imperium Osmańskiego i aktualna kulturalna stolica Turcji intryguje kontrastami, bowiem tu dwa tysiące lat historii przeplata się z nowoczesnością.

Wystawę tworzą unikatowe archiwalne fotografie z bogatej, liczącej ponad siedem tysięcy zdjęć kolekcji Instytutu Badań nad Stambułem (İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, IRI) i Muzeum Pery (Pera Müzesi, PM) w Stambule, ukazujące zarówno transformację miasta na przełomie XIX i XX wieku, jak i dynamiczny rozwój fotografii. Prezentowane będą prace czołowych dziewiętnastowiecznych stambulskich fotografów, takich jak James Robertson, Pascal Sébah, Vassilaki Kargopoulo, Polycarpe Joaillier czy bracia Viçen, Hovsep i Kevork Abdullah.

Wystawa będzie także opowieścią o codziennym życiu stambułczyków, odzwierciedlającą zmiany społeczne i obyczajowe zapoczątkowane reformami z okresu tanzimatu (1839–1876) i uwieńczone powstaniem Republiki Turcji (1923). Ekspozycję wzbogacą obrazy i grafiki zafascynowanych Stambułem artystów polskich (z polskich kolekcji muzealnych), między innymi prace Jana Matejki z czasów wizyt w domu jego kuzyna Henryka Gropplera w dzielnicy Bebek nad Bosforem, obrazy absolwentów petersburskiej ASP: Stanisława Chlebowskiego (nadwornego malarza sułtana Abdülaziza w Konstantynopolu w latach 1864–1876) oraz Jana Ciąglińskiego – zafascynowanego Orientem ucznia Wojciecha Gersona, który odwiedził miasto w 1893 roku.

• premierę publikacji „Tysiąc skarbów Krakowa”

MCK podjęło się zidentyfikowania i opisania najcenniejszych zabytków ruchomych Krakowa. Trzyletni projekt realizowany jest z inspiracji Urzędu Miasta Krakowa. Artefakty wybrane przez zespół ekspertów zilustrują dorobek artystyczny, intelektualny i cywilizacyjny miasta i jego mieszkańców na przestrzeni dziejów. Publikacja prezentowała będzie fotografie tytułowych skarbów miasta wraz z ich dokładnym opisem. Ukaże się ona w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej jesienią 2018 roku.

• premierę publikacji Adama Balcera pt. „Między Półksiężycem i Turanem. Europa Środkowa a świat islamu i Wielkiego Stepu

Świat islamu i Wielkiego Stepu długotrwale i znacząco oddziaływał na kraje Europy Środkowej. Także Europa Środkowa miała istotny – przeważnie słabo znany – wpływ na Imperium Osmańskie oraz ludy koczownicze. Ta relacja najlepiej pokazuje casus Stambułu, największego miasta Europy i stolicy jednego z najpotężniejszych mocarstw w dziejach świata, które było równocześnie spadkobiercą tradycji cesarstwa rzymskiego i stepowych chanatów. W efekcie Stambuł z jednej strony miał olbrzymi wpływ na historię i tożsamość kulturową Europy Środkowej, z drugiej zaś przybywający doń Środkowoeuropejczycy odegrali wielką rolę w dziejach miasta i Imperium Osmańskiego. Przyjęcie takiej obustronnej optyki pozwala na reinterpretację środkowoeuropejskiego doświadczenia historycznego.

Kolejny tom serii Biblioteka Europy Środka pod redakcją prof. Jacka Purchli. Planowany termin wydania: maj–czerwiec 2018

Projekt: „Niepodległa”
Rok 2018 w kulturze polskiej przebiegał będzie pod znakiem pamięci o stuleciu odzyskania przez Polskę niepodległości. Wśród 40 najważniejszych wydarzeń mających uświetnić tę rocznicę, objętych programem „Niepodległa”, znalazła się wystawa „Architektura niepodległości w Europie Środkowej” przygotowana przez Międzynarodowe Centrum Kultury.

Zakończenie pierwszej wojny światowej przyniosło niepodległość wielu narodom Europy Środkowej. Dla innych zaś oznaczało głębokie zmiany dotychczasowych ram życia politycznego i gospodarczego. Zniszczenia wojenne, przesunięcia granic oraz zderzenie z nowymi realiami politycznymi odcisnęły piętno na rozwoju kultury oraz kształcie architektury tej części kontynentu w kolejnych dekadach.

W ramach projektu „Niepodległa” MCK planuje:

• przygotowanie wystawy „Architektura niepodległości w Europie Środkowej” (30 października 2018 – 10 lutego 2019)

Kuratorzy: Łukasz Galusek, dr Żanna Komar, Helena Postawka-Lech, dr Michał Wiśniewski, Natalia Żak

Wystawa zarysuje zmiany, jakie dokonały się w naszej części Europy po roku 1918 – nową geografię, urbanistykę i architekturę młodych państw, najbliższe otoczenie człowieka – domy, osiedla, miasta, obiekty turystyczne czy miejsca wypoczynku. Celem wystawy będzie pokazanie jak młode państwa, budując swoją tożsamość, w krótkim czasie potrafiły wykreować własny rozpoznawalny wizerunek. Jego kluczowym elementem była duma z upragnionej i odzyskanej niepodległości oraz budowanie poczucia wspólnoty obywatelskiej. Najdobitniej zjawisko to odzwierciedla architektura dwudziestolecia międzywojennego.

Zestawienie przykładów z wielu krajów Europy Środkowej wskaże różnice i podobieństwa w podejściu do przestrzeni. Poszukiwanie nowych wzorów ikonografii narodowej i symboli państwa, zaznaczanie swojej obecności na mapie kontynentu, w krajobrazie regionów i miast, chęć stworzenia nowych szans dla rozwoju społecznego – to tylko kilka spośród fenomenów, które kształtowały krajobraz kulturowy Europy Środkowej tego czasu. Obok tych najciekawszych i najważniejszych powojennych realizacji, wystawa odkryje także mniej znane przykłady. Zaprezentowane zostaną oryginalne plany i modele założeń architektonicznych, fotografie z epoki oraz filmy.

• premierę publikacji Włodzimierza Borodzieja, Macieja Górnego, Piotra Kwiatkowskiego pt. „11 listopada 1918 jako miejsce pamięci

Historia Święta Niepodległości, dyskusje wokół daty odzyskania niepodległości, interpretacja procesu, który doprowadził od powstania państwa – oto tematy tej książki. Perspektywa obejmująca także Austrię, Czechosłowację, Finlandię, Estonię, Jugosławię i Węgry pozwoli umieścić polski przypadek w szerokim kontinuum regionalnych dyskusji o pamięci odzyskania niepodległości. Mieszczą się w nim nie tylko konkurencyjne i potencjalne miejsca pamięci (takie jak krótkotrwała niepodległość Ukrainy cieszącej się częściowym uznaniem międzynarodowym po traktacie brzeskim), lecz także procesy wyparcia i odrzucenia skutków wielkiej wojny w krajach, które ją przegrały. Dla zdecydowanej większości społeczeństwa rodzącej się Drugiej Rzeczypospolitej nie ulegało wątpliwości, że odzyskanie niepodległości było wielkim sukcesem i wyznaczało nowy rozdział w narodowej historii. Wymaga więc szczególnego upamiętnienia i świętowania. Problem w tym, że nawet sprawa tak elementarna, jak ustalenie daty symbolizującej to wydarzenie, okazała się niełatwa i praktycznie przez całe dwudziestolecie międzywojenne toczył się spór o to, kiedy i jak należałoby fakt ten świętować.
×
Dodano do koszyka:

Kontynuuj zakupy Przejdź do koszyka